
Soát xét báo cáo tài chính là một trong những bước quan trọng để đảm bảo tính minh bạch và độ tin cậy trong quản lý tài chính doanh nghiệp. Không chỉ đơn thuần là kiểm tra con số, quá trình này giúp kiểm toán viên đưa ra kết luận liệu có bất kỳ thông tin nào trong báo cáo tài chính cho thấy sự thiếu trung thực hoặc không hợp lý theo khuôn khổ quy định.
Vậy vì sao doanh nghiệp không thể bỏ qua bước soát xét báo cáo tài chính? Quy trình soát xét có khó không? Hãy cùng khám phá chi tiết trong bài viết này.
Trước hết, soát xét báo cáo tài chính là quá trình, là một công việc quan trọng nhằm đưa ra ý kiến kết luận về việc liệu có phát hiện ra sự kiện trọng yếu nào khiến cho kiểm toán viên cho rằng báo cáo tài chính không được lập phù hợp với chuẩn mực kế toán Việt Nam hoặc chuẩn mực kế toán được chấp nhận. Hay nói đơn giản, soát xét báo cáo tài chính giống như việc học sinh tự kiểm tra bài làm của mình nhiều lần trước khi nộp để đảm bảo không có lỗi lớn nào trong đó.
Có thể lấy ví dụ như sau, nếu báo cáo tài chính của doanh nghiệp ghi rằng doanh thu năm nay là 10 tỷ đồng, nhưng có sai sót khiến con số thực tế chỉ là 9 tỷ đồng, thì kiểm toán viên sẽ phát hiện ra điều này trong quá trình soát xét. Công việc này nhằm đảm bảo báo cáo tuân thủ các quy định kế toán hiện hành và không có lỗi nghiêm trọng gây hiểu lầm.
Bên cạnh đó, việc soát xét báo cáo tài chính không yêu cầu nhân sự kế toán phải hiểu rõ về kiểm soát nội bộ, tiếp cận với rủi ro gian lận hay bất kỳ quy trình kiểm toán nào. Do đó, một báo cáo soát xét không thể cung cấp đầy đủ bằng chứng hay thông tin như một báo cáo kiểm toán. Dù vậy, đây vẫn là một công việc quan trọng, giúp đảm bảo rằng doanh nghiệp không gặp phải các rủi ro pháp lý hay tài chính lớn.
Giá trị 1: Soát xét báo cáo tài chính giúp đảm bảo tính chính xác của báo cáo
Các cuộc soát xét báo cáo tài chính sẽ giúp doanh nghiệp đánh giá được báo cáo tài chính của mình liệu đã có hợp lý và đáng tin cậy hay không. Bản chất của việc soát xét báo cáo tài chính là để đảm bảo rằng báo cáo tài chính của doanh nghiệp đáp ứng đầy đủ các nghĩa vụ pháp lý hoặc nghĩa vụ hợp đồng.
Chính vì thế, để tránh liên quan đến các vấn đề pháp lý phức tạp, doanh nghiệp nên thực hiện soát xét báo cáo tài chính định kỳ để tránh các vi phạm và giảm rủi ro trong quá trình phát triển hoạt động kinh doanh. Qua đó đơn giản hoá quá trình xây dựng nền tảng tài chính vững mạnh cho tương lai.
>> Các bài viết bạn cần đọc:
Giá trị 2: Soát xét báo cáo tài chính giúp nhận diện được tình hình kinh doanh nội bộ
Thật sự là ban giám đốc có thể sử dụng kết quả soát xét báo cáo tài chính như một công cụ kiểm toán bổ sung để kiểm tra tình hình kinh doanh nội bộ của doanh nghiệp mình. Khi doanh nghiệp cần đáp ứng các nghĩa vụ pháp lý hoặc nghĩa vụ hợp đồng, việc soát xét báo cáo tài chính giúp đảm bảo rằng các báo cáo tài chính của công ty phản ánh đúng tình trạng tài chính và hoạt động của doanh nghiệp.
Ngoài ra, các cổ đông cũng có thể yêu cầu một dạng đảm bảo đối với báo cáo tài chính để có thể an tâm về các quyết định đầu tư hoặc điều hành trong tương lai. Soát xét báo cáo tài chính còn giúp ban giám đốc nhìn nhận rõ hơn về những điểm yếu hiện tại hay những cơ hội phát triển tiềm năng trong nội bộ doanh nghiệp.
Không thể phủ nhận rằng khi một báo cáo tài chính được soát xét kỹ lưỡng sẽ cung cấp thông tin tài chính đáng tin cậy và minh bạch cho các bên liên quan như cổ đông, nhà đầu tư, ngân hàng và cả cơ quan quản lý. Điều này tạo cơ hội cho doanh nghiệp kết nối và hợp tác với các nhà đầu tư hoặc đối tác kinh doanh tiềm năng.
Một báo cáo tài chính rõ ràng và đáng tin cậy sẽ giúp doanh nghiệp dễ dàng thuyết phục các nhà đầu tư, hỗ trợ trong việc huy động vốn để mở rộng quy mô kinh doanh, hoặc thậm chí có thể hữu ích khi doanh nghiệp muốn bán một phần hoạt động kinh doanh hoặc tìm kiếm nhà đầu tư mới.
>> Xem thêm: Các hình thức huy động vốn của doanh nghiệp
Cuối cùng, việc thực hiện soát xét báo cáo tài chính giúp doanh nghiệp phát hiện sớm các vấn đề liên quan đến thuế khi có thanh tra thuế hoặc quyết toán thuế. Việc phát hiện sớm các vi phạm và rủi ro tài chính trong quá trình soát xét báo cáo tài chính giúp doanh nghiệp có thể điều chỉnh và hoàn thiện quy trình quản lý tài chính một cách phù hợp hơn. Điều này không chỉ giúp doanh nghiệp giảm thiểu các rủi ro liên quan đến thuế mà còn đảm bảo rằng doanh nghiệp luôn tuân thủ đầy đủ các quy định thuế hiện hành.
>> Đọc ngay: Quy trình kiểm tra thuế để tìm ra sai phạm của doanh nghiệp
Chắc hẳn trong quá trình kinh doanh, bạn cũng đã nghe đến việc doanh thu và lợi nhuận của các doanh nghiệp niêm yết “tự nhiên bốc hơi” sau báo cáo soát xét. Thậm chí là trong các mùa soát xét báo cáo tài chính bán niên gần đây lại chứng kiến nhiều trường hợp bất thường. Không ít doanh nghiệp từ lãi lớn đột ngột “đảo chiều” báo lỗ hàng trăm tỷ đồng, hoặc chuyển từ lỗ nhẹ sang thua lỗ nghiêm trọng. Đáng chú ý, có doanh nghiệp còn phải xin khất chưa thể hoàn thiện báo cáo tài chính đúng hạn.
Những hiện tượng này cho thấy tầm quan trọng của việc soát xét báo cáo tài chính, đặc biệt ở những thời điểm cần thiết, nhằm bảo đảm tính chính xác, minh bạch và giúp doanh nghiệp phát hiện, khắc phục sai sót kịp thời.
Vậy, doanh nghiệp cần soát xét báo cáo tài chính trong những thời điểm nào?

Trước hết, nhiều doanh nghiệp thường cần soát xét báo cáo tài chính khi muốn kiểm tra định kỳ hoạt động của bộ máy kế toán. Đây là bước quan trọng để đánh giá hiệu quả công tác tổ chức kế toán hiện tại, qua đó có thể nhận diện và xử lý kịp thời nếu có các vấn đề tiềm ẩn xuất hiện.
Điều này đặc biệt cần thiết khi bộ phận kế toán trong công ty bạn chưa đủ kinh nghiệm để đảm nhận trách nhiệm quan trọng, hoặc khi vị trí kế toán trưởng chưa được lấp đầy. Chính quá trình soát xét báo cáo tài chính sẽ là kim chỉ nan không chỉ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động kế toán mà còn hỗ trợ hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ, đảm bảo tính chặt chẽ và chuyên nghiệp.
Đã từ lâu khi các đợt thanh – kiểm tra hoặc quyết toán thuế định kỳ luôn là giai đoạn nhạy cảm đối với mọi doanh nghiệp, bất kể quy mô lớn hay nhỏ. Đây là thời điểm doanh nghiệp phải xử lý khối lượng lớn số liệu và giấy tờ tài chính trong cả một năm, và mọi sai sót dù nhỏ nhất cũng có thể dẫn đến những hậu quả đáng kể về chi phí, thời gian, và uy tín.
Sai sót trong báo cáo tài chính không chỉ khiến doanh nghiệp mất thời gian giải trình với cơ quan thuế, mà còn làm giảm lòng tin từ công ty mẹ hoặc các đối tác liên quan. Những áp lực này khiến nhiều doanh nghiệp phải đặc biệt cẩn trọng để đảm bảo tính chính xác và minh bạch trong hồ sơ tài chính.
Vì vậy soát xét báo cáo tài chính trước khi thanh – kiểm tra thuế không chỉ giúp phát hiện và khắc phục kịp thời các sai lệch, mà còn đảm bảo doanh nghiệp sẵn sàng đáp ứng các yêu cầu kiểm tra khắt khe từ cơ quan thuế. Đây là bước đi chiến lược để giảm thiểu rủi ro và tối ưu hóa quá trình làm việc với các cơ quan chức năng.
>> Xem ngay: Thanh tra kiểm tra thuế – Doanh nghiệp cần làm gì đạt kết quả tốt?
Một số doanh nghiệp tiến hành soát xét báo cáo tài chính để đánh giá xem hoạt động kinh doanh của mình có đang tuân thủ đúng các quy định pháp luật không. Đây là cách hiệu quả để phát hiện những rủi ro pháp lý tiềm ẩn và đảm bảo rằng tất cả các quy trình kế toán và tài chính đều tuân thủ các quy định pháp lý hiện hành. Việc soát xét báo cáo tài chính giúp doanh nghiệp hạn chế các vi phạm không mong muốn, bảo vệ uy tín và hoạt động bền vững.
Nếu bạn đanh nghi ngờ các chính sách thuế mà doanh nghiệp đang áp dụng có thể không còn phù hợp hoặc tiềm ẩn rủi ro nếu không được rà soát định kỳ thì hãy thực hiện soát xét báo cáo tài chính ngay. Qua đó, doanh nghiệp có thể kiểm tra lại tính hợp lý và hợp lệ của các chính sách thuế hiện tại. Nếu phát hiện vấn đề, doanh nghiệp sẽ có cơ hội điều chỉnh kịp thời để tránh các sai sót và giảm thiểu rủi ro liên quan đến thuế.
Nhiều khi ban giám đốc không thể hoàn toàn chắc chắn hoặc hiểu rõ về các báo cáo tài chính mà bộ phận kế toán cung cấp. Điều này có thể dẫn đến việc ra quyết định sai lầm hoặc chậm trễ. Khi các quy định chưa rõ ràng hoặc còn có sự tranh cãi, việc tham khảo ý kiến từ chuyên gia qua soát xét báo cáo tài chính sẽ giúp ban giám đốc có cái nhìn chính xác và đầy đủ hơn về tình hình kinh doanh, từ đó đưa ra quyết định đúng đắn.
>> Các bài viết liên quan bạn có thể tham khảo:
Theo quy định, Báo cáo soát xét báo cáo tài chính phải được lập bằng văn bản và phải bao gồm các nội dung chi tiết như sau:
(1) Số hiệu và tiêu đề báo cáo soát xét báo cáo tài chính
Báo cáo soát xét cần ghi rõ số hiệu phát hành báo cáo soát xét của doanh nghiệp kiểm toán hoặc chi nhánh doanh nghiệp kiểm toán, theo từng năm (số đăng ký chính thức trong hệ thống văn bản của doanh nghiệp hoặc chi nhánh). Tiêu đề của báo cáo phải rõ ràng, chỉ rõ đây là báo cáo của kiểm toán viên và doanh nghiệp kiểm toán độc lập cho dịch vụ soát xét, ví dụ: “Báo cáo soát xét độc lập”.
(2) Người nhận báo cáo soát xét tài chính
Tùy thuộc vào từng hợp đồng soát xét, báo cáo phải nêu rõ người nhận báo cáo, như các cơ quan nhà nước, đối tác hoặc chủ sở hữu công ty.
(3) Đoạn mở đầu báo cáo soát xét báo cáo tài chính
Đoạn mở đầu của báo cáo soát xét phải bao gồm các thông tin sau:
(4) Mô tả trách nhiệm của Ban Giám đốc đơn vị được soát xét
Đoạn này giải thích trách nhiệm của Ban Giám đốc trong việc lập và trình bày báo cáo tài chính. Cụ thể, Ban Giám đốc phải chịu trách nhiệm về:
(5) Báo cáo tài chính cho mục đích đặc biệt
Khi báo cáo tài chính được lập cho mục đích đặc biệt, cần mô tả rõ mục đích của việc lập báo cáo và đối tượng sử dụng báo cáo tài chính dự kiến. Nếu Ban Giám đốc có quyền lựa chọn khuôn khổ về lập báo cáo tài chính, phải làm rõ trách nhiệm của Ban Giám đốc trong việc xác định rằng khuôn khổ này là phù hợp trong hoàn cảnh cụ thể của hợp đồng soát xét.
(6) Mô tả công việc soát xét báo cáo tài chính
Kiểm toán viên sẽ thực hiện các thủ tục để thu thập bằng chứng, chủ yếu là phỏng vấn Ban Giám đốc và các đối tượng liên quan trong đơn vị, áp dụng thủ tục phân tích và đánh giá các bằng chứng thu thập được. Các thủ tục này ít hơn so với quy trình kiểm toán và kiểm toán viên không đưa ra ý kiến kiểm toán về báo cáo tài chính.
(7) Đoạn “Kết luận của Kiểm toán viên”
Kết luận này phải thể hiện tổng thể về báo cáo tài chính, xác nhận rằng báo cáo tuân thủ các chuẩn mực kế toán. Nếu khuôn khổ áp dụng không phải là chuẩn mực kế toán Việt Nam hoặc chuẩn mực quốc tế, kết luận phải nêu rõ quốc gia hoặc tổ chức ban hành khuôn khổ đó.
(8) Kết luận không chấp nhận toàn phần
Trong trường hợp kiểm toán viên không đưa ra kết luận chấp nhận toàn phần, cần có đoạn giải thích lý do tại sao kết luận này được đưa ra.
(9) Vấn đề dẫn đến kết luận không chấp nhận toàn phần
Đoạn này sẽ mô tả các vấn đề dẫn đến kết luận không chấp nhận toàn phần, như sai sót trọng yếu trong báo cáo tài chính.
(10) Trách nhiệm của kiểm toán viên
Kiểm toán viên sẽ phải tuân thủ các chuẩn mực và quy định về đạo đức nghề nghiệp khi thực hiện công việc soát xét, đảm bảo không có xung đột lợi ích trong quá trình thực hiện.
(11) Ngày lập báo cáo soát xét báo cáo tài chính
Báo cáo phải ghi rõ ngày lập báo cáo soát xét tài chính
(12) Chữ ký và tên kiểm toán viên
Báo cáo cần có chữ ký, họ và tên của kiểm toán viên cùng với dấu của doanh nghiệp kiểm toán.
(13) Tên và địa chỉ doanh nghiệp kiểm toán
Thông tin về tên và địa chỉ doanh nghiệp kiểm toán phải được ghi đầy đủ.
(14) Vấn đề cần nhấn mạnh và Vấn đề khác:
Nói chung, doanh nghiệp cần đảm bảo tất cả nội dung được trình bày một cách chi tiết và có mục đích rõ ràng, đảm bảo các chủ doanh nghiệp hiểu đầy đủ về quy trình soát xét báo cáo tài chính và trách nhiệm liên quan đến báo cáo tài chính của họ.
Quy trình soát xét báo cáo tài chính là bước quan trọng giúp các doanh nghiệp xác định được các vấn đề trong hệ thống tài chính và kiểm soát nội bộ. Quy trình này sẽ giúp xây dựng kế hoạch soát xét hiệu quả, phù hợp với các rủi ro cụ thể của doanh nghiệp.
>> Toàn bộ quy trình xem tại: Khám phá quy trình soát xét báo cáo tài chính để tối ưu hoá kết quả kinh doanh
Trước tiên, kiểm toán viên cần đánh giá và kiểm tra hệ thống kế toán của doanh nghiệp, bao gồm việc kiểm tra các phần mềm kế toán, các quy trình xử lý giao dịch và dữ liệu tài chính. Điều này giúp nắm bắt được tình hình tài chính thực tế của doanh nghiệp và dễ dàng khoanh vùng các yếu tố tiềm ẩn rủi ro.
Tiếp theo, kiểm toán viên rà soát chứng từ kế toán của doanh nghiệp, đảm bảo tính hợp pháp và hợp lý của các chứng từ này. Cần kiểm tra xem các hóa đơn, chứng từ, và các hợp đồng đã được lập đúng quy định pháp luật và có phù hợp với tình hình kinh doanh của doanh nghiệp không.
>> Bài viết liên quan:
Kiểm toán viên tiếp tục kiểm tra xem các số liệu kế toán và thuế có phù hợp với các quy định hiện hành không. Nếu phát hiện có sai sót, cần xác định rõ nguyên nhân và đề xuất giải pháp xử lý.
Thứ nhất, Kiểm tra số dư các tài khoản
Có rất nhiều tài khoản phát sinh trong báo cáo tài chính, tuy nhiên, trong bài viết này, chúng ta sẽ chỉ tập trung vào một số tài khoản quan trọng và thường xuyên sử dụng:
Thứ hai, Kiểm tra tờ khai thuế
Kiểm tra các tờ khai thuế là một phần quan trọng trong quy trình soát xét báo cáo tài chính, giúp đảm bảo doanh nghiệp tuân thủ đúng quy định pháp luật và tránh rủi ro liên quan đến thuế.
Doanh nghiệp cần chú ý đến một số khoản mục bất thường sau đây:
>>> Trong quá trình soát xét báo cáo tài chính, nếu doanh nghiệp phát hiện sai sót trọng yếu, các bước xử lý sai phạm này sẽ là rất quan trọng để đảm bảo báo cáo tài chính chính xác và tuân thủ đầy đủ các quy định pháp lý.
1- Đánh giá sai sót trọng yếu
Trước hết bạn phải đánh giá mức độ và ảnh hưởng của sai sót. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải xem xét tổng thể báo cáo tài chính, đánh giá tác động của sai sót đối với các chỉ số tài chính của doanh nghiệp. Đây là bước quan trọng để xác định liệu sai sót có ảnh hưởng đến sự chính xác và minh bạch của báo cáo tài chính hay không.
2- Thu thập bằng chứng bổ sung
Sau khi xác định sai sót trọng yếu, bạn cần thu thập thêm bằng chứng để xác nhận tính chính xác và hợp lý của các khoản mục tài chính có liên quan. Việc thu thập các bằng chứng này sẽ giúp đảm bảo rằng báo cáo tài chính được điều chỉnh một cách hợp lý, bảo vệ quyền lợi của doanh nghiệp và các bên liên quan.
3- Cách xử lý khi báo cáo tài chính có sai sót trọng yếu
Khi sai sót trọng yếu đã được xác nhận, doanh nghiệp sẽ cần phải thực hiện các điều chỉnh cần thiết trong báo cáo tài chính. Nếu vì lý do nào đó doanh nghiệp không thể chỉnh sửa sai sót, kiểm toán viên sẽ giải trình về sai sót này trong báo cáo đi kèm. Điều này giúp đảm bảo rằng mọi sai sót đều được giải thích rõ ràng, tránh tình trạng báo cáo tài chính bị thiếu sót hoặc gây hiểu lầm.
Việc soát xét báo cáo tài chính đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo tính chính xác và minh bạch của thông tin tài chính doanh nghiệp. Hy vọng rằng, với những kiến thức hữu ích mà Taca mang lại trên đây, bạn sẽ hiểu rõ hơn về quy trình và lợi ích của việc soát xét báo cáo tài chính, từ đó áp dụng hiệu quả vào hoạt động quản lý tài chính của doanh nghiệp mình.
TACA đã mang đến Dịch vụ soát xét báo cáo tài chính & báo cáo quản trị – một giải pháp toàn diện giúp doanh nghiệp đảm bảo tính chuẩn mực và hiệu quả của các báo cáo. Đồng hành chính là đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm, quy trình thực hiện chuyên sâu và cam kết đồng hành dài hạn giúp TACA trở thành người bạn đồng hành đáng tin cậy của các CEO từ lớn đến nhỏ. Với báo cáo tài chính, dịch vụ không chỉ phân tích tổng thể, chỉ ra các khoản mục dễ bị cơ quan thuế kiểm tra mà còn đưa ra lời khuyên tối ưu hóa hiệu quả kinh doanh và sử dụng vốn. Đối với báo cáo quản trị, TACA đánh giá thực trạng, phân tích tính khả thi và đưa ra giải pháp phù hợp với nhu cầu doanh nghiệp.
Mời bạn tham khảo thêm các dịch vụ kế toán, thuế liên quan khác tại Taca:
Taca Business Consulting,
1. Soát xét báo cáo tài chính có phải là kiểm toán không?
Không, soát xét báo cáo tài chính và kiểm toán là hai hoạt động hoàn toàn khác nhau, mặc dù cả hai đều liên quan đến việc kiểm tra báo cáo tài chính của doanh nghiệp. Soát xét báo cáo tài chính tập trung vào việc kiểm tra tính hợp lý của các số liệu tài chính, nhưng không yêu cầu tiến hành kiểm tra chi tiết như kiểm toán.
Cụ thể, kiểm toán là một quy trình sâu rộng hơn, đòi hỏi việc kiểm tra, xác minh từng con số trong báo cáo tài chính và đưa ra ý kiến độc lập về mức độ chính xác của báo cáo. Trong khi đó, soát xét báo cáo tài chính chỉ dừng lại ở việc kiểm tra tổng thể và nhận diện các vấn đề rõ ràng mà không đi sâu vào từng chi tiết nhỏ.
2. Khi nào doanh nghiệp nên chọn soát xét báo cáo tài chính thay vì kiểm toán?
Doanh nghiệp nên chọn soát xét báo cáo tài chính thay vì kiểm toán khi muốn tiết kiệm chi phí, vì soát xét có chi phí thấp hơn đáng kể. Nếu doanh nghiệp không cần một báo cáo kiểm toán toàn diện, chỉ cần một đánh giá chung về tình hình tài chính, thì soát xét là lựa chọn hợp lý. Việc chọn soát xét báo cáo tài chính cũng phù hợp trong những trường hợp doanh nghiệp cần báo cáo tài chính nhanh chóng nhưng không yêu cầu sự xác nhận toàn diện, ví dụ như trong các kỳ báo cáo tài chính giữa năm, hoặc khi doanh nghiệp không phải tuân thủ yêu cầu kiểm toán từ các cơ quan chức năng.
3. Soát xét báo cáo tài chính có tiết kiệm chi phí không?
Soát xét báo cáo tài chính thường có chi phí thấp hơn so với kiểm toán. Điều này là do quy trình soát xét ít tốn thời gian và công sức hơn kiểm toán, khi mà không cần phải kiểm tra chi tiết từng khoản mục hay thực hiện các kiểm tra chéo phức tạp. Nếu doanh nghiệp không yêu cầu sự xác nhận toàn diện về các con số trong báo cáo tài chính, việc lựa chọn soát xét báo cáo tài chính thay vì kiểm toán sẽ giúp doanh nghiệp tiết kiệm được một khoản chi phí đáng kể mà vẫn có thể đảm bảo tính hợp lý của báo cáo tài chính.
Tầng 2, tòa A, Chelsea Residences, số 48 Trần Kim Xuyến, Phường Yên Hoà, TP Hà Nội.
Hotline: 0982 518 586
Support@taca.edu.vn
Tầng 18, Tòa nhà Vincom Center Đồng Khởi, 72 Lê Thánh Tôn, Phường Bến Nghé, Quận 1, HCM
Hotline: 0985 611 911