
Vai trò của kiểm soát nội bộ trong doanh nghiệp
Kiểm soát nội bộ đóng vai trò then chốt trong quản trị rủi ro của doanh nghiệp hay nói cách khác đằng sau sự tồn tại và thành công của bất kỳ tổ chức nào đều có sự góp mặt của một hệ thống kiểm soát nội bộ hiệu quả và hợp lý. Kiểm soát nội bộ yếu kém có thể góp phần vào thua lỗ, thất bại và tổn hại đến danh tiếng của tổ chức, và ngược lại. Vì thế việc hiểu rõ vai trò của kiểm toán nội bộ là một việc vô cùng quan trọng và cần thiết để giúp chèo lái doanh nghiệp đi đến sự thành công vững mạnh. Vậy, vai trò của kiểm soát nội bộ là gì? Hãy cùng Taca tìm hiểu chi tiết qua bài viết dưới đây nhé!
Về cơ bản, kiểm soát nội bộ có vai trò quan trọng trong quản lý doanh nghiệp, đặc biệt trong việc ra quyết định của nhà quản lý, đây là một trong năm chức năng của quản lý bao gồm:
(1) Xác định mục tiêu;
(2) Lập kế hoạch;
(3) Tổ chức thực hiện;
(4) Phối hợp;
(5) Kiểm soát.

5 Chức năng quản lý trong kiểm soát nội bộ
5 Chức năng quản lý trong kiểm soát nội bộ
Thông qua hệ thống kiểm soát nội bộ, nhà quản lý có thể bao quát và có cái nhìn tổng thể cũng như những thiếu sót đang tồn đọng trong doanh nghiệp mình để từ đó đề ra các biện pháp điều chỉnh kịp thời. Đồng thời, qua đó chủ doanh nghiệp cũng nắm được các thông tin quan trọng bao gồm thông tin doanh nghiệp, thị trường, đối thủ để đưa ra quyết định thích hợp nhằm thích ứng với môi trường, đạt được mục tiêu đề ngắn hạn và dài hạn mà doanh nghiệp hướng tới.
Để chèo lái con thuyền được thuận buồm xuôi gió, mỗi doanh nghiệp đều phải vững tay chèo để đi qua các vấn đề hoóc búa
Các vấn đề ấy có thể bắt nguồn từ hoạt động không hiệu quả, lãng phí nguồn lực, thiếu giám sát hiệu quả, tổ chức và chức năng kém, thiếu tầm nhìn, chiến lược rời rạc, thiếu liên kết, kiểm soát phức tạp, chi phí cao, thông tin thiếu tính toàn vẹn, phức tạp một cách không cần thiết…
>> Đây là những điều vẫn thường xuyên diễn ra và là sự tích hợp các hoạt động, biện pháp, cơ chế kiểm soát bên trong doanh nghiệp nhằm giảm thiểu và ngăn ngừa những rủi ro có thể xảy ra cho doanh nghiệp. Hệ thống này thường được lồng ghép trong hệ thống quản lý và quản trị doanh nghiệp gồm (03 khía cạnh): hoạt động, quản lý và công tác tổ chức. Trong đó:
– Đầu tiên, ở khía cạnh hoạt động: Vai trò của kiểm soát nội bộ được thể hiện thông qua những yếu tố sau:
+ Thứ nhất: Tăng hiệu quả hoạt động kinh doanh của mỗi doanh nghiệp:
Kiểm soát nội bộ hữu hiệu đòi hỏi phải tích hợp và chuẩn hóa các quy trình hoạt động của doanh nghiệp >> giúp doanh nghiệp giảm thời gian hao phí, tăng khối lượng công việc được xử lý trong một khoảng thời gian và giảm thời gian không hiệu quả.
+ Thứ 2: Gia tăng chất lượng hoạt động kinh doanh:
Kiểm soát nội bộ hữu hiệu sẽ giúp các nhà quản lý hạn chế và ngăn ngừa những rủi ro không cần thiết hoặc những thiệt hại không đáng có >> giúp doanh nghiệp có thể giảm tỷ lệ sai sót, gia tăng tính chính xác của dữ liệu.
+ Thứ 3: Đảm bảo tính liên hoàn, chính xác của các số liệu tài chính, kế toán, thống kê cho hoạt động sản xuất, kinh doanh hay đầu tư.
– Tiếp đến là khía cạnh quản lý: Vai trò của kiểm soát nội bộ được thể hiện thông qua:
+ Thứ nhất: Kiểm soát nội bộ giúp doanh nghiệp quản trị nguồn lực tốt hơn:
+ Thứ hai: Kiểm soát nội bộ là công cụ hỗ trợ cho việc lập kế hoạch và ra quyết định:
+ Thứ ba: Kiểm soát nội bộ giúp doanh nghiệp gia tăng hiệu quả quản lý ở tất cả các cấp quản lý:
+ Thứ tư: Kiểm soát nội bộ tạo ra cơ chế vận hành trơn chu, minh bạch và hiệu quả trong công tác quản lý điều hành của đơn vị
+ Thứ năm: Kiểm soát nội bộ bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư, cổ đông và gây dựng lòng tin đối với họ (trường hợp công ty cổ phần).
– Cuối cùng là ở khía cạnh công tác tổ chức: Vai trò của kiểm soát nội bộ hiệu quả sẽ mang đến những lợi ích sau:
+ Mọi thành viên tuân thủ nội quy, quy chế, quy trình hoạt động của doanh nghiệp cũng như các quy định của luật pháp, yêu cầu mỗi cá nhân, thể hiện qua quan điểm, đạo đức và động lực mỗi cá nhân cũng như sự phối hợp, hợp tác giữa các nhân viên trong doanh nghiệp.
>> Điều này tạo nên văn hóa chung toàn doanh nghiệp là tất cả đều cùng hướng tới mục tiêu chung của doanh nghiệp, hướng tới phong cách làm việc: chuyên nghiệp, kỷ luật, hợp tác và chịu trách nhiệm cho mỗi cá nhân ở mọi cấp bậc.
+ Trong quá trình phát triển và hội nhập ngày nay, tham nhũng đã và đang được nhận diện ngày càng rõ ràng cả về tính chất, đặc điểm và tính nguy hiểm trên bình diện quốc tế nói chung và Việt Nam nói riêng, không chỉ trong khu vực công mà cả trong khu vực tư, làm suy yếu sức cạnh tranh và tạo ra những bất bình đẳng, cũng như làm giảm lòng tin đối với doanh nghiệp, xói mòn niềm tin của các nhà đầu tư – những yếu tố quan trọng để duy trì và phát triển các quan hệ xã hội và kinh tế.
>> Điều này đòi hỏi cần sớm có các biện pháp hữu hiệu để phòng chống tham nhũng góp phần tạo dựng môi trường cạnh tranh lành mạnh, tạo tiền đề cho phát triển kinh tế bền vững. Đáp ứng những đòi hỏi tất yếu của sự phát triển nền kinh tế thị trường cũng như quá trình hội nhập quốc tế, pháp luật về phòng chống tham nhũng của Việt Nam hiện nay đang được hoàn thiện theo hướng tiếp cận điều chỉnh đa chiều, mềm dẻo, các quy định của pháp luật có liên quan được hoàn thiện theo hướng tạo cơ chế cho hoạt động phòng chống tham nhũng tại các tổ chức, doanh nghiệp thực hiện một cách tự chủ, tự chịu trách nhiệm, chủ động và tích cực.
Như vậy:
Là một doanh nghiệp thành công trên chặng hành trình ‘chủ động’ kiểm soát hệ thống nội bộ, bạn hiểu hơn ai hết vai trò và trách nhiệm của nhiều cá nhân khác nhau đối với hệ thống kiểm soát của đơn vị. Nói cách khác, tất cả các nhân viên trong doanh nghiệp đều có vai trò và trách nhiệm nhất định trong quá trình kiểm soát nội bộ toàn doanh nghiệp. Cụ thể:
– Đối với hội đồng quản trị:
+ Vai trò: Trong doanh nghiệp, Ban giám đốc chịu trách nhiệm điều hành hệ thống kiểm soát nội bộ dưới chỉ đạo, định hướng, giám sát toàn bộ hoạt động nội bộ của Hội đồng quản trị (Đại hội đồng quản trị).
+ Yêu cầu: Các thành viên trong hội đồng quản trị cần khách quan, có năng lực và sự am hiểu nhất định về các hoạt động và môi trường hoạt động của doanh nghiệp >> Qua đó sắp xếp thời gian để hoàn thành được trách nhiệm của mình.
+ Thực trạng:
+ Giải pháp khắc phục: Một Hội đồng quản trị mạnh mẽ, năng động là phải biết kết hợp các kênh thông tin khác nhau để nhận biết các vấn đề đó và có biện pháp chấn chỉnh kịp thời.
– Đối với nhà quản lý:
+ Vai trò: Nhà quản lý cấp cao là người chịu trách nhiệm chủ yếu về hệ thống kiểm soát nội bộ thông qua:
>> Qua đó, hoạt động kiểm soát nội bộ sẽ giúp doanh nghiệp đưa ra các quyết định và hành động kịp thời khi điều kiện hoạt động của doanh nghiệp thay đổi nhằm giảm thiểu tác động bất lợi từ ngoại cảnh và tận dụng triệt để thời cơ. Giúp nhà quản lý tuân thủ quy định pháp luật mà vẫn đạt hiệu suất và tăng trưởng cao
+ Yêu cầu: Các yếu tố cần có của một nhà quản lý là sự trung thực, giá trực đạo đức cao và các yếu tố khác trong môi trường kiểm soát đến toàn bộ hệ thống:
+ Giải pháp: Kiểm toán viên cần xác nhận và báo cáo về việc đánh giá tính đầy đủ và hữu hiệu của cơ cấu và thủ tục kiểm soát nội bộ như là một phần của quá trình lập và trình bày báo cáo tài chính phù hợp với chuẩn mực kế toán hiện hành. Qua đó, ban giám đốc có thể có thêm căn cứ về việc thiết lập, mục tiêu + chiến lược + và tối ưu nguồn lực để đạt mục tiêu cho doanh nghiệp.
– Đối với kiểm toán viên nội bộ:
Kiểm toán viên nội bộ giữ vai trò quan trọng trong việc đánh giá sự hữu hiệu của hệ thống kiểm soát nội bộ và góp phần giữ vững sự hữu hiệu của hệ thống kiểm soát nội bộ và góp phần giữ vững sự hữu hiệu này thông qua các dịch vụ mà họ cung cấp cho các bộ phận trong đơn vị. Ngoài ra kiểm toán viên nội bộ là một nhân tố của hệ thống kiểm soát nội bộ khi thực hiện chức năng giám sát định kỳ.
– Đối với nhân viên:
Kiểm soát nội bộ liên quan đến trách nhiệm của mọi thành viên trong đơn vị. Thông qua các hoạt động hàng ngày, mọi nhân viên đều sẽ tham gia vào các hoạt động kiểm soát ở những mức độ khác nhau, từ người trưởng phòng khi phê duyệt nghiệp vụ bán chịu cho đến người thủ kho bảo quản hàng hóa theo các chính sách của đơn vị. Hơn nữa, mọi nhân viên đều nằm trong một hệ thống xử lý thông tin được sử dụng để thực hiện các hoạt động trong đơn vị, từ việc ghi chép ban đầu cho đến sự phản hồi hay báo cáo về những vấn đề rắc rối trong các hoạt động, việc không tuân thủ các quy tắc về đạo đức, vi phạm các chính sách hay có hành vi sai phạm mà họ đã nhận biết, … Ngoài ra, không thể không kể đến sự đóng góp của các nhân viên này trong quá trình đánh giá rủi ro hay giám sát.
– Đối với các đối tượng bên ngoài:
Ngoài những đối tượng bên trong nêu trên, một số đối tượng bên ngoài cũng có vai trò nhất định đối với hệ thống kiểm soát nội bộ nhằm giúp đơn vị đạt được các mục tiêu đã được đề ra. Những đối tượng này gồm:
Hiện nay xu hướng toàn cầu hóa ngày nay đã và đang được mở rộng toàn cầy bởi vậy mỗi doanh nghiệp đều có thể dễ dàng nhận thấy những cơ hội và thách thức lớn cho doanh nghiệp mình, đặc biệt là đối với những doanh nghiệp vừa và nhỏ. Với sự đa dạng của nhiều hình thức hoạt động sản xuất kinh doanh hiện nay, mức độ tăng trưởng ngày càng cao ở mỗi doanh nghiệp. Và đặc biệt hơn cả đó chính là quá trình đẩy nhanh việc vốn hóa thị trường vốn của một môi trường kinh doanh tại Việt Nam đã khiến các nhà đầu tư vốn tách rời khỏi vai trò quản lý của doanh nghiệp.
Chính bởi lý do này mà một hệ thống kiểm soát nội bộ vững mạnh hiện đang là nhu cầu cấp thiết và quan trọng đối với mỗi doanh nghiệp hoạt động trên thì trường. Bởi đây chính là một công cụ hữu hiệu để có thể xác định được sự an toàn của nguồn vốn đầu tư hay có thể xác định hiệu quả điều hành và kịp thời nắm bắt tình hình hoạt động của mọi doanh nghiệp.
Hệ thống kiểm soát nội bộ được thiết kế để cung cấp một sự bảo đảm hợp lý trong việc thực hiện các mục tiêu sau:
+ Mục tiêu kết quả hoạt động: Doanh nghiệp cần đảm bảo hiệu quả và hiệu suất của các hoạt động
+ Mục tiêu thông tin: Độ tin cậy, tính hoàn thiện và cập nhật thông tin tài chính và quản lý một cách cụ thể, chính xác trên báo cáo tài chính
+ Mục tiêu tuân thủ: Doanh nghiệp cần đảm bảo tuân thủ pháp luật và các quy định hiện hành
Nhiệm vụ hệ thống kiểm soát nội bộ:
+ Doanh nghiệp cần ngăn ngừa các sai phạm trong hệ thống xử lý nghiệp vụ.
+ Phát hiện kịp thời các sai phạm trong quá trình xử lý nghiệp vụ.
+ Bảo vệ doanh nghiệp trước những thất thoát có thể tránh.
+ Đảm bảo việc chấp hành chính sách kinh doanh.
Yếu tố cấu thành hệ thống kiểm soát nội bộ
Hệ thống kiểm soát nội bộ được cấu thành từ 3 yếu tố:
+ Môi trường kiểm soát
+ Hệ thống kế toán
+ Các loại nắm bắt và thủ tục kiểm soát

Cấu thành hệ thống kiểm soát nội bộ theo quan điểm truyền thống
Cấu thành hệ thống kiểm soát nội bộ theo quan điểm truyền thống
Hệ thống kiểm soát nội bộ là một hệ thống chính sách và thủ tục nhằm 4 mục tiêu:
+ Thứ nhất là bảo vệ tài sản của doanh nghiệp
+ Thứ hai là đảm bảo độ tin cậy của các thông tin
+ Thứ ba là đảm bảo việc thực hiện các chế độ pháp lý
+ Thứ tư là đảm bảo hiệu quả hoạt động và hiệu năng quản lý
Nhiệm vụ hệ thống kiểm soát nội bộ:
+ Bảo vệ tài sản và thông tin của doanh nghiệp giúp doanh nghiệp không bị lạm dụng và sử dụng sai mục đích nhà quản lý đề ra.
+ Điều khiển và quản lý kinh doanh của doanh nghiệp một cách có hiệu quả.
+ Đảm bảo cho các quyết định và chế độ quản lý được thực hiện đúng thể thức và giám sát mức hiệu quả của các chế độ và các quyết định đó.
+ Ngăn chặn, phát hiện các sai phạm và gian lận trong kinh doanh.
+ Lập các Báo cáo tài chính kịp thời, hợp lệ và tuân thủ theo các yêu cầu pháp định.
Yếu tố cấu thành hệ thống kiểm soát nội bộ
Theo quan điểm của COSO kiểm soát nội bộ bao gồm 5 yếu tố:
+ Môi trường kiểm soát
+ Rủi ro kiểm soát (Risk assessment)
+ Hoạt động kiểm soát
+ Hoạt động giám sát (Monitoring)
+ Hệ thống thông tin giao tiếp (Information and communication)

Cấu thành hệ thống kiểm soát nội bộ theo quan điểm mới (COSO)
Cấu thành hệ thống kiểm soát nội bộ theo quan điểm mới (COSO)
Kiểm soát nội bộ là hoạt động tổ chức các kế hoạch, biện pháp, nội quy thực hiện trong nội doanh nghiệp. Hệ thống kiểm soát nội bộ là toàn bộ những chính sách và thủ tục kiểm soát do Ban lãnh đạo của đơn vị thiết lập nhằm đảm bảo việc quản lý chặt chẽ và hiệu quả của các hoạt động trong khả năng có thể.
Mục tiêu của hoạt động này nhằm đạt được mục đích và nâng cao hiệu quả kinh doanh một cách hợp lý. Đặc biệt kiểm soát nội bộ sẽ giúp doanh nghiệp giảm thiểu được những rủi ro, tổn thất không may xảy ra.
Nói cách khác, đây là tập hợp những việc mà một công ty cần làm và tránh những điều muốn tránh. Hệ thống kiểm soát nội bộ làm nhiệm vụ giám sát từ hệ thống, các phòng ban đến các cá nhân, nhân viên ở doanh nghiệp nhằm đảm bảo không xảy ra trường hợp thất thoát tài sản cho dù là nhỏ nhất.
Một hệ thống kiểm soát nội bộ hữu hiệu đưa ra sự đảm bảo hợp lý nhưng không tuyệt đối về việc bảo toàn tài sản, duy trì mức độ tin cậy của các thông tin tài chính và tuân thủ luật lệ, quy định. Sự đảm bảo hợp lý là khái niệm khẳng định rằng, cần phải xây dựng, triển khai thực hiện hệ thống kiểm soát nội bộ để đem lại cho Ban giám đốc sự cân bằng giữa rủi ro của một hoạt động kinh doanh nhất định với mức độ kiểm soát cần thiết, sao cho đáp ứng được các mục tiêu kinh doanh đề ra. Tuy vậy, giá của một biện pháp kiểm soát nội bộ không nên cao hơn lợi ích thu được từ biện pháp đó.
Vì vậy, nội dung chính của một hệ thống kiểm soát nội bộ vững chắc phụ thuộc vào việc đánh giá thường xuyên, toàn diện tính chất, mức độ của các rủi ro mà doanh nghiệp có thể gặp phải.
Một hệ thống kiểm soát nội bộ hữu hiệu phải bao hàm 4 đặc điểm chủ yếu:
Như vậy, thông qua bài viết trên TACA mang đến cho doanh nghiệp cái nhìn tổng quát và chi tiết về vai trò của kiểm soát nội bộ từ đó giúp mỗi nhà quản lý hiểu rõ tầm quan trọng của việc thực hiện kiểm soát nội bộ, từ đó nhà quản lý cần chú trọng và phát huy hoạt động kiểm soát nội bộ 1 cách bài bản, chuyên nghiệp và hiệu quả. Ngoài ra, bạn cần dựa vào mục tiêu – chiến lược – mô hình và quy mô kinh doanh của mình để hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ một cách tối ưu nhất. Điều này đòi hỏi người thực hiện cần có nền tảng kỹ năng – sự am hiểu sâu về chuyên môn và nội bộ doanh nghiệp cũng như tầm nhìn bao quát để có thể xây dựng hệ thống kiểm soát sát nhất, thực tế nhất với nguồn lực và mục tiêu của doanh nghiệp. Hoặc doanh nghiệp có thể nhờ đến sự cố vấn cấp cao của các chuyên gia giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực này nhằm tiết kiệm thời gian, chi phí và đạt hiệu quả tối ưu nhất có thể.
Tận dụng 3 NGUỒN SỨC MẠNH: CHUYÊN MÔN – KINH NGHIỆM và CÔNG NGHỆ. TACA tự hào là một trong các đơn vị hàng đầu trong việc hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng, tối ưu hệ thống nội bộ nhằm giảm thiểu rủi ro và nâng cao năng suất cho mọi doanh nghiệp trong và ngoài nước.
Để trở thành, đơn vị tiếp theo được thừa hưởng nền tảng vững chắc về chuyên môn – kinh nghiệm – công nghệ giúp phát hiện và kịp thời xử lý các rủi ro, gian lận, thất thoát, sự bất hợp lý trong hệ thống kiểm soát nội bộ (công cụ quản trị đến cách thức vận hành trong doanh nghiệp). Đồng thời, tăng năng suất lao động, giảm sức người, tiết kiệm thời gian, chi phí và gia tăng cơ hội mở rộng kinh doanh. TACA gửi đến bạn đọc dịch vụ tư vấn về “kiểm soát nội bộ” dưới đây:
Nếu doanh nghiệp bạn muốn trao đổi với chúng tôi về các yêu cầu tư vấn, vui lòng liên hệ với TACA theo Hotline CSKH: 0982 518 586 trên Webiste chính thức của TACA.
Taca Business Consulting,
Trụ sở chính: Tầng 2 toà A Chelsea Residences, số 48 Trần Kim Xuyến, Q. Cầu Giấy, Hà Nội
Tầng 2, tòa A, Chelsea Residences, số 48 Trần Kim Xuyến, Phường Yên Hoà, TP Hà Nội.
Hotline: 0982 518 586
Support@taca.edu.vn
Tầng 18, Tòa nhà Vincom Center Đồng Khởi, 72 Lê Thánh Tôn, Phường Bến Nghé, Quận 1, HCM
Hotline: 0985 611 911