
Kinh nghiệm làm báo cáo tài chính – Doanh nghiệp bạn có đang làm “chuẩn”?
Báo cáo tài chính mang đến một bức tranh toàn cảnh về tình hình tài chính và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Một báo cáo chuẩn xác, minh bạch không chỉ giúp doanh nghiệp tuân thủ quy định thuế mà còn tạo dựng uy tín với đối tác, nhà đầu tư và ngân hàng.
Tuy nhiên, không phải doanh nghiệp nào cũng có đủ kinh nghiệm để lập báo cáo tài chính đúng chuẩn. Vậy phải làm thế nào? Doanh nghiệp cần lưu ý những gì? Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng khám phá những kinh nghiệm quan trọng giúp doanh nghiệp tối ưu quá trình lập báo cáo, hạn chế sai sót và tận dụng tối đa lợi ích từ một hệ thống tài chính minh bạch.
Báo cáo tài chính không chỉ đơn thuần là nơi tổng hợp số liệu tài chính của doanh nghiệp, mà đây còn là tài liệu quan trọng giúp Cơ quan Thuế nhận diện các dấu hiệu rủi ro thuế. Thông qua BCTC, cơ quan Thuế có thể đánh giá:
Để có thể đánh giá những yếu tố này, cơ quan Thuế sẽ áp dụng các chỉ tiêu cụ thể để phân tích, rà soát và quyết định doanh nghiệp nào cần thanh – kiểm tra trong năm, bao gồm:
Thuế GTGT luôn là một trong những khoản thuế quan trọng, và cũng là nơi dễ phát sinh sai phạm về thuế. Vì vậy, Cơ quan Thuế đặc biệt quan tâm đến nó thông qua:
(1) Chênh lệch giữa doanh thu tính thuế GTGT và doanh thu tính thuế TNDN
Nếu thực sự có sự chênh lệch lớn, có thể doanh nghiệp đang kê khai chưa đúng, dẫn đến số thuế phải nộp bị sai lệch.
>> Xem đầy đủ cách giải trình thuế đối với trường hợp này tại: Kinh nghiệm giải trình thuế cho doanh nghiệp
(2) Chênh lệch thuế GTGT đầu ra – đầu vào
Nếu số thuế GTGT đầu vào và đầu ra không cân đối, có thể có vấn đề xuất phát từ nhân sự công ty có sai sót trong kê khai hoặc hạch toán.
(3) Thuế GTGT đầu vào được khấu trừ khi phát sinh doanh thu không chịu thuế
Doanh nghiệp cần cẩn thận vì việc khấu trừ sai có thể làm ảnh hưởng đến số thuế thực tế phải nộp. Số thuế trên BCTC phải nộp mà nhiều hơn số thuế thực tế thì không đáng bàn, vấn đề chính là nó thấp hơn thực tế thì cơ quan Thuế có thể quy ra tội gian lận thuế đấy.
(4) Thuế GTGT còn được khấu trừ kỳ trước chuyển sang – chuyển kỳ sau
Nếu số thuế GTGT khấu trừ cứ tồn đọng nhiều kỳ mà không sử dụng, Cơ quan Thuế có thể nghi ngờ doanh nghiệp có gian lận trong kê khai dẫn đến số liệu không chính xác.
(5) Chênh lệch giá trị hàng hóa bán ra, thuế đầu ra và công nợ phải thu
Đây là trường hợp doanh thu tăng nhưng thuế đầu ra lại thấp bất thường hoặc công nợ phải thu khách hàng tăng đột biến. Cần kiểm tra kỹ lưỡng trước khi “đợi” cơ quan Thuế thấy.
>> Đọc thêm: Quản lý công nợ phải thu & công nợ phải trả để tránh rủi ro
Thuế TNDN là nguồn thu lớn của Nhà nước, nên cơ quan Thuế vẫn luôn theo dõi sát sao các chỉ tiêu ảnh hưởng đến lợi nhuận và thu nhập chịu thuế, bao gồm:
(1) Các khoản giảm trừ doanh thu
Nếu doanh nghiệp có nhiều khoản giảm trừ bất thường, doanh nghiệp có thể bị Thuế nghi ngờ rằng bạn đang cố điều chỉnh để giảm số thuế TNDN phải nộp.
(2) Các khoản điều chỉnh làm giảm lợi nhuận trước thuế
Nếu lợi nhuận trước thuế bị điều chỉnh giảm mạnh mà không có lý do hợp lý, Cơ quan Thuế có thể soát xét kỹ hơn.
>> Quan tâm: Lợi nhuận trước thuế và sau thuế: Có thể tối ưu hóa đồng thời cả hai không?
(3) Chuyển lỗ và bù trừ lãi lỗ
Doanh nghiệp có thể chuyển lỗ để giảm số thuế TNDN phải nộp, nhưng nếu chuyển lỗ quá nhiều kỳ hoặc không hợp lý, sẽ bị cơ quan Thuế kiểm tra.
>> Tham khảo thêm: Điều chỉnh giảm lỗ sau quyết toán thuế: Nắm bắt cơ hội tái tạo lợi nhuận cho doanh nghiệp
(4) Thuế TNDN được miễn, giảm trong kỳ
Nếu doanh nghiệp có ưu đãi thuế, cần kê khai đúng theo quy định, tránh sai sót hoặc kê khai sai dẫn đến rủi ro thuế.
Ngoài doanh thu và lợi nhuận, cơ quan Thuế cũng rất quan tâm đến tình hình tài chính và dòng tiền của doanh nghiệp, đặc biệt là khả năng thanh toán thuế.
(1) Chỉ tiêu Phải thu ngắn hạn của khách hàng
Nếu số phải thu khách hàng quá lớn, Thuế sẽ đánh giá doanh nghiệp bạn đang có dấu hiệu “giam” doanh thu để trì hoãn nghĩa vụ thuế.
(2) Dự phòng phải thu khó đòi (ngắn hạn và dài hạn)
Đã có nhiều trường hợp doanh nghiệp lợi dụng khoản dự phòng này để điều chỉnh lợi nhuận, nên đây sẽ là một trong những chỉ tiêu mà cơ quan Thuế kiểm tra sát sao hơn.
(3) Người mua trả tiền trước (ngắn hạn và dài hạn)
Nếu số tiền khách hàng trả trước lớn nhưng không phản ánh trong doanh thu, có thể doanh nghiệp đang khai sai.
(4) Thuế TNDN hoãn lại phải trả
Đây là khoản có thể làm thay đổi nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp trong tương lai, nên Thuế cũng sẽ tập trung kiểm tra kỹ khoản này.
Nếu doanh nghiệp có các giao dịch tài chính lớn, đặc biệt là vay mượn hoặc đầu tư, Cơ quan Thuế cũng sẽ để mắt tới:
(1) Tiền chi cho vay, mua công cụ nợ của đơn vị khác
Nếu doanh nghiệp có khoản vay hoặc đầu tư tài chính bất thường, cần kiểm tra xem có liên quan đến tránh thuế hay không.
(2) Thu lãi tiền cho vay, cổ tức và lợi nhuận được chia
Những khoản thu này cần được kê khai đầy đủ và nộp thuế theo quy định.
(3) Tiền chi để mua sắm tài sản cố định, tài sản dài hạn khác
Nếu doanh nghiệp chi tiêu lớn nhưng không phản ánh trong doanh thu hoặc lợi nhuận, có thể có dấu hiệu gian lận thuế.
Nếu kiểm toán đưa ra ý kiến ngoại trừ hoặc nghi ngờ về tính trung thực của báo cáo tài chính, Cơ quan Thuế sẽ đặc biệt chú ý và có thể yêu cầu thanh tra.
Hiểu rõ các chỉ tiêu này không chỉ giúp doanh nghiệp nắm được thế chủ động trong kiểm tra, điều chỉnh để tránh bị thanh tra bất ngờ, tránh “nạn” bị truy thu thuế, giúp hoạt động tài chính diễn ra suôn sẻ hơn.
>> Đọc chi tiết: Truy thu thuế: Những quy định mới doanh nghiệp cần phải biết
Vốn dĩ quy trình lập báo cáo tài chính khá phức tạp với nhiều bươc, nên dù có cẩn thận đến đâu, doanh nghiệp vẫn có thể mắc phải một số lỗi sai từ nhẹ đến nặng. Cùng điểm qua những lỗi sai này để tránh nhé.
Bảng cân đối kế toán là xương sống của BCTC, vì nó thể hiện chính xác những gì doanh nghiệp sở hữu và những gì doanh nghiệp đang nợ. Tuy nhiên, một số doanh nghiệp thường gặp rắc rối khi phân loại tài sản và nợ phải trả.
-> Hãy luôn rà soát kỹ danh mục tài sản và nợ phải trả, đặc biệt với các khoản mục gần đến hạn hoặc có tính thanh khoản cao.
Báo cáo Kết quả hoạt động kinh doanh là nơi doanh nghiệp nhìn lại hiệu quả hoạt động của mình. Nhưng chỉ một phép tính sai có thể làm thay đổi hoàn toàn con số lợi nhuận.
-> Kiểm tra chéo các số liệu, sử dụng phần mềm kế toán đáng tin cậy và có quy trình soát xét rõ ràng.
Báo cáo Lưu chuyển tiền tệ giúp doanh nghiệp theo dõi dòng tiền vào – ra thực tế. Nhưng nếu mắc lỗi ở đây, doanh nghiệp có thể “tưởng có tiền nhưng thực ra không có”.
-> Phân loại rõ ràng các dòng tiền, tách biệt hoạt động kinh doanh, đầu tư và tài chính để phản ánh thực tế nhất.
Sai sót trong quá trình nhập dữ liệu kế toán có thể xảy ra với bất kỳ ai. Những lỗi tưởng chừng nhỏ này lại có thể gây ra hậu quả lớn. Đó có thể là:
-> Kiểm tra lại số liệu trước khi chốt báo cáo, sử dụng công cụ kiểm tra tự động hoặc có ít nhất một bước soát xét báo cáo tài chính trước khi gửi đi.
>> Bài viết liên quan:
Hàng tồn kho là tài sản quan trọng đối với doanh nghiệp sản xuất và thương mại. Nếu không ghi nhận chính xác, doanh nghiệp có thể gặp phải các vấn đề như:
-> Áp dụng phương pháp quản lý kho chặt chẽ, kiểm kê định kỳ và sử dụng phần mềm quản lý hàng tồn kho để theo dõi sát sao.
Lập báo cáo tài chính cần thể hiện được sự trung thực và đầy đủ tình hình tài chính của doanh nghiệp. Để làm được điều đó, doanh nghiệp cần tuân thủ 7 nguyên tắc quan trọng theo Thông tư số 200/2014/TT-BTC như sau.

BCTC phải được lập và trình bày theo các chuẩn mực kế toán, đảm bảo cung cấp thông tin trung thực và hợp lý về tình hình tài chính của doanh nghiệp. Các nguyên tắc cần tuân theo bao gồm:
BCTC phải phản ánh bản chất kinh tế của các giao dịch thay vì chỉ dựa vào hình thức pháp lý. Điều này giúp người đọc có cái nhìn chính xác về tình hình tài chính của doanh nghiệp, tránh hiểu nhầm do cách thể hiện không sát với thực tế.
Tài sản không được ghi nhận cao hơn giá trị có thể thu hồi, và nợ phải trả không được ghi nhận thấp hơn nghĩa vụ thực tế. Điều này giúp đảm bảo báo cáo không phản ánh sai lệch về giá trị thực của doanh nghiệp.
BCTC cần phân chia rõ ràng tài sản và nợ phải trả thành hai loại:
Tài sản và nợ phải trả cần được sắp xếp theo tính thanh khoản giảm dần để người đọc dễ dàng nắm bắt dòng tiền của doanh nghiệp.
Các khoản mục trong BCTC phải được trình bày riêng biệt. Chỉ được bù trừ khi liên quan đến cùng một đối tượng, có thời gian đáo hạn ngắn và phát sinh từ cùng loại giao dịch. Điều này giúp thông tin minh bạch hơn, tránh gây nhầm lẫn cho người sử dụng báo cáo.
BCTC cần phản ánh đúng doanh thu, chi phí, thu nhập theo nguyên tắc phù hợp. Nếu phát hiện lỗi sai trong báo cáo kỳ trước, doanh nghiệp phải điều chỉnh hồi tố thay vì chỉ sửa trong kỳ hiện tại. Điều này giúp đảm bảo tính chính xác và công bằng trong việc đánh giá kết quả kinh doanh.
Khi lập BCTC tổng hợp giữa doanh nghiệp và các đơn vị cấp dưới không có tư cách pháp nhân hạch toán phụ thuộc, số dư các khoản mục nội bộ của bảng cân đối kế toán, các khoản doanh thu, chi phí lỗ lãi được coi là chưa thực hiện phát sinh từ các giao dịch nội bộ sẽ phải được loại trừ.
>> Chi tiết:
Không phải doanh nghiệp nào cũng nắm rõ các quy định về chế độ kế toán, hồ sơ cần có hay thời hạn nộp báo cáo. Nếu không cẩn thận, doanh nghiệp có thể gặp lỗi sai khi lập báo cáo, dẫn đến việc phải điều chỉnh, mất thời gian và công sức. Dưới đây là những điểm quan trọng mà doanh nghiệp cần lưu ý để báo cáo tài chính được lập đúng chuẩn và tránh những rủi ro không đáng có.
Mỗi doanh nghiệp sẽ có chế độ kế toán riêng tùy theo quy mô hoạt động. Việc xác định đúng chế độ kế toán sẽ giúp doanh nghiệp chọn đúng mẫu báo cáo tài chính theo quy định pháp luật. Nếu chọn sai, doanh nghiệp có thể bị yêu cầu điều chỉnh lại toàn bộ báo cáo, gây mất thời gian và có thể ảnh hưởng đến quá trình quyết toán thuế.
Dưới đây là các chế độ kế toán áp dụng theo từng loại hình doanh nghiệp:
Lưu ý: Chọn sai chế độ kế toán có thể dẫn đến việc báo cáo tài chính bị từ chối hoặc yêu cầu sửa đổi, vì vậy doanh nghiệp cần xem xét kỹ để áp dụng đúng ngay từ đầu.
>> Tổng hợp toàn bộ quy định về BCTC tại: Hiểu rõ quy định về báo cáo tài chính để tối ưu nghĩa vụ thuế mà vẫn đúng luật
Báo cáo tài chính là kim chỉ nan giúp doanh nghiệp đánh giá tình hình tài chính, lập kế hoạch phát triển và làm việc với cơ quan thuế. Một báo cáo tài chính chuẩn chỉnh sẽ bao gồm các thành phần chính sau:
[1] Bảng cân đối kế toán: Đây là bức tranh tổng thể về tài sản, nợ phải trả và vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp tại một thời điểm nhất định. Doanh nghiệp có thể tự bổ sung các tài khoản kế toán phù hợp để phản ánh chính xác hơn tình hình tài chính thực tế.
[2] Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh: Cho biết doanh thu, chi phí và lợi nhuận trong một kỳ kế toán.
Các khoản mục quan trọng bao gồm:
[3] Báo cáo lưu chuyển tiền tệ: Thể hiện dòng tiền vào và ra khỏi doanh nghiệp trong kỳ kế toán.
Bao gồm 3 luồng tiền chính:
[4] Bản thuyết minh báo cáo tài chính: Cung cấp thông tin bổ sung về các chính sách kế toán áp dụng, phương pháp ghi nhận và các khoản mục quan trọng trong báo cáo tài chính. Và đây chính là phần giúp người đọc hiểu rõ hơn về số liệu trong báo cáo.
Không ít doanh nghiệp bị phạt chậm nộp báo cáo tài chính do không nắm rõ thời hạn nộp. Theo Khoản 3 Điều 29 Luật Kế toán 2015, thời hạn nộp báo cáo tài chính được quy định như sau:
Nếu doanh nghiệp nộp chậm hoặc sai sót trong báo cáo, có thể bị phạt hành chính và gặp rủi ro khi quyết toán thuế. Vì vậy, kế toán doanh nghiệp cần có kế hoạch chuẩn bị báo cáo tài chính sớm để tránh các rủi ro không đáng có.
>> Xem thêm: Chậm nộp thuế và những điều cần lưu ý cho doanh nghiệp
Vậy khi lập báo cáo tài chính, đặc biệt là các bảng cân đối kế toán, báo cáo kết quả kinh doanh, báo cáo lưu chuyển tiền tệ và bản thuyết minh báo cáo tài chính, doanh nghiệp cần lưu ý điều gì?
Bảng cân đối kế toán là nơi thể hiện toàn bộ tài sản, nợ phải trả và vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp tại một thời điểm nhất định. Khi lập bảng này, kế toán cần phân loại tài sản và nợ phải trả theo thời hạn:
Tài sản và nợ phải trả được chia thành ngắn hạn và dài hạn dựa trên thời gian thu hồi hoặc thanh toán.
Nếu doanh nghiệp không phân biệt rõ giữa ngắn hạn và dài hạn, tài sản và nợ phải trả sẽ được sắp xếp theo mức độ thanh khoản giảm dần, tức là từ các khoản dễ chuyển đổi thành tiền nhất đến các khoản kém thanh khoản hơn.
Tài liệu kế toán cần sử dụng khi lập bảng cân đối kế toán
>> Tham khảo: Quy trình làm báo cáo tài chính cuối năm: Chủ doanh nghiệp cần lưu ý những gì để tối ưu lợi nhuận?
Báo cáo kết quả kinh doanh cho thấy doanh thu, chi phí và lợi nhuận của doanh nghiệp trong một kỳ kế toán. Khi lập báo cáo này, doanh nghiệp cần loại trừ các giao dịch nội bộ. Nghĩa là nếu doanh nghiệp có các đơn vị trực thuộc, cần loại trừ các khoản doanh thu, thu nhập và chi phí phát sinh từ giao dịch nội bộ để tránh việc doanh thu hoặc chi phí bị tính hai lần, làm sai lệch kết quả thực tế.
Tài liệu kế toán cần sử dụng
Báo cáo lưu chuyển tiền tệ phản ánh dòng tiền ra vào doanh nghiệp trong kỳ kế toán, giúp doanh nghiệp đánh giá khả năng thanh toán và quản lý tài chính hiệu quả. Để làm được điều đó, khi lập báo cáo lưu chuyển tiền tệ, doanh nghiệp phải tuân thủ chuẩn mực kế toán “Báo cáo lưu chuyển tiền tệ” và “Báo cáo tài chính giữa niên độ”.
Những điểm cần lưu ý:
Chọn phương pháp lập báo cáo phù hợp
Doanh nghiệp có thể lựa chọn phương pháp phù hợp tùy theo đặc thù kinh doanh và yêu cầu báo cáo.
Bản thuyết minh báo cáo tài chính không chỉ đơn giản là “bản giải thích” mà còn cung cấp thông tin chi tiết để người đọc hiểu rõ hơn về số liệu trong báo cáo tài chính.
Mục đích của bản thuyết minh báo cáo tài chính
Những nội dung quan trọng cần có trong bản thuyết minh
Trên đây là toàn bộ kinh nghiệm lập báo cáo tài chính mà Taca đúc kết được. Hy vọng rằng, bạn đã hiểu sâu hơn để quy trình lập báo cáo tài chính không còn là một trở ngại.
Nếu bạn vẫn còn băn khoăn về cách lập báo cáo tài chính hoặc muốn tối ưu hồ sơ tài chính doanh nghiệp, đừng ngần ngại liên hệ với Taca. Với đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm thực chiến trong ngành, am hiểu sâu sắc môi trường kinh doanh tại Việt Nam giúp bạn định hướng được bài toán chiến lược cho DN của mình; với quy trình thực hiện bài bản, chuyên nghiệp được thiết kế riêng phù hợp theo nhu cầu thực tiễn từng doanh nghiệp và sự đồng hành dài lâu khi bạn gặp vấn đề cần các chuyên gia giải đáp, dịch vụ báo cáo tài chính hợp nhất chuẩn mực Việt Nam VAS và IFRS tại Taca sẽ là “chỗ dừng chân lý tưởng” nhất cho bạn. Ở đây, Taca sẽ giúp bạn xây dựng nên một báo cáo tài chính vẹn toàn theo chuẩn mực Việt Nam song song chuẩn mực VAS và IFRS, có chính sách tài chính và quản trị riêng biệt trong tối ưu vận hành cho doanh nghiệp, bàn giao số liệu chuẩn xác đến việc xử lý nhanh chóng các vấn đề phát sinh.
>>> Tham khảo thêm các dịch vụ khác tại Taca:
Taca Business Consulting!
1. Doanh nghiệp cần làm gì khi phát hiện lỗi sai trên báo cáo tài chính?
Báo cáo tài chính giống như bức tranh tổng thể về sức khỏe tài chính của doanh nghiệp. Nhưng nếu một ngày bạn nhận ra có “vết bẩn” trên bức tranh ấy, thì phải làm sao?
Trước tiên, hãy xác định mức độ nghiêm trọng của lỗi sai
Sau đó, kiểm tra thời điểm nộp lại
Cuối cùng, tiến hành điều chỉnh theo đúng quy định
2. Làm sai báo cáo tài chính có bị phạt không?
Câu hỏi “kinh điển” của các doanh nghiệp “Sai BCTC có bị phạt không?” Câu trả lời là CÓ và KHÔNG, tùy vào lỗi sai có ảnh hưởng đến thuế hay không.
Trường hợp không bị phạt: Nếu nộp lại BCTC nhưng KHÔNG làm thay đổi số thuế Thu nhập doanh nghiệp (TNDN) phải nộp, thì doanh nghiệp không bị phạt.
Trường hợp có thể bị phạt
3. Thời hạn nộp lại báo cáo tài chính là khi nào?
Có một tin vui là doanh nghiệp có thể nộp lại BCTC bất cứ lúc nào, miễn là trước khi cơ quan thuế công bố quyết định kiểm tra hoặc thanh tra thuế. Theo Thông tư 156/2013/TT-BTC:
Tầng 2, tòa A, Chelsea Residences, số 48 Trần Kim Xuyến, Phường Yên Hoà, TP Hà Nội.
Hotline: 0982 518 586
Support@taca.edu.vn
Tầng 18, Tòa nhà Vincom Center Đồng Khởi, 72 Lê Thánh Tôn, Phường Bến Nghé, Quận 1, HCM
Hotline: 0985 611 911