Thực trạng rửa tiền ở Việt Nam – Các xu hướng mới DN phải cảnh giác

Taca
Kiến thức luật thuế
Cập nhật: 10 Tháng 12, 2025

Trong thời gian gần đây, ngày càng nhiều doanh nghiệp bắt đầu chú ý hơn đến thực trạng rửa tiền ở Việt Nam. Hành vi rửa tiền không chỉ xuất hiện trong các vụ án lớn mà còn âm thầm len lỏi qua giao dịch tài chính, hợp đồng dịch vụ, hay những khoản thanh toán “bất thường” dễ bị bỏ qua. Điều đáng lo ngại là nhiều chủ doanh nghiệp bị cuốn vào rủi ro không phải vì cố tình vi phạm, mà vì không nhận ra cách các đối tượng lợi dụng kẽ hở để biến doanh nghiệp thành trung gian rửa tiền.

Trong bối cảnh các phương thức rửa tiền liên tục tinh vi hơn, việc hiểu rõ thực trạng và nhận diện sớm dấu hiệu cảnh báo đã trở thành yêu cầu bắt buộc. Bài viết này sẽ giúp chủ doanh nghiệp nhìn đúng vấn đề, đánh giá đúng mức độ rủi ro và chủ động xây dựng hàng rào bảo vệ trước khi sự cố xảy ra.

Những thủ thuật rửa tiền thường gặp ở doanh nghiệp

Dưới đây là 4 phương thức phổ biến nhất mà các đối tượng thường sử dụng để hợp thức hóa dòng tiền bất minh.

1. Lợi dụng hệ thống tài chính

Một trong những thủ đoạn phổ biến nhất là chia nhỏ và chuyển nhiều lần các khoản tiền lớn nhằm tránh ngưỡng báo cáo của cơ quan chức năng. Theo Điều 3 Quyết định 20/2013/QĐ-TTg, các giao dịch chuyển tiền ra nước ngoài trên 300 triệu đồng phải báo cáo Ngân hàng Nhà nước. Để né tránh quy định này, một số người đã tách nhỏ giao dịch, chuyển qua nhiều tài khoản hoặc thuê người khác thực hiện thay mình. Và việc chia nhỏ liên tục như vậy khiến dòng tiền trở nên rời rạc, gây khó khăn cho hệ thống kiểm soát nội bộ của doanh nghiệp.

2. Thông qua hệ thống thương mại quốc tế

Rửa tiền qua hoạt động xuất nhập khẩu chủ yếu thông qua việc lập doanh nghiệp “vỏ bọc” và làm giả giao dịch thương mại. Một ví dụ điển hình là vụ án liên quan đến Nguyễn Văn Thắng và đồng phạm, khi nhóm này sử dụng thủ tục tạm nhập tái xuất để che giấu việc vận chuyển trái phép tới 30.000 tỷ đồng ra nước ngoài.

Dưới lớp vỏ “thanh toán quốc tế”, các giao dịch rửa tiền trở nên khó nhận diện, bởi chúng đi qua hệ thống ngân hàng với hình thức hợp pháp. Dòng tiền thậm chí có thể xuất phát từ nước ngoài rồi được đưa vào Việt Nam, sau đó lại rời đi trong một chu trình hoàn toàn “hợp lệ” về mặt giấy tờ.

3. Rửa tiền thông qua bất động sản và tài sản có giá trị cao

Bên cạnh đó, bất động sản và tài sản giá trị cao tiếp tục là “kênh ưa thích” để che giấu nguồn tiền bất minh. Đặc điểm của các tài sản này là giá trị lớn, khả năng chuyển nhượng liên tục và ít bị truy xét về nguồn gốc ngay từ đầu.

Vụ án Giang Kim Đạt là ví dụ điển hình: để hợp pháp hóa khoảng 260 tỷ đồng, đối tượng đã nhờ người thân đứng tên tới 40 bất động sản và mua bán hàng loạt ô tô nhằm làm mờ nguồn tiền gốc. Với cách thức mua đi bán lại nhiều lần, tài sản trở nên khó truy nguyên và cơ quan điều tra chỉ có thể lần ra dòng tiền nếu có dữ liệu sâu và quá trình điều tra kéo dài.

4. Rửa tiền thông qua tiền ảo

Hình thức rửa tiền mới nhất và cũng khó kiểm soát nhất là thông qua tiền ảo. Tiền mã hóa như Bitcoin hay BNB có tính ẩn danh cao, giao dịch xuyên biên giới nhanh và không chịu sự giám sát của hệ thống tài chính truyền thống. Mặc dù không được công nhận là phương tiện thanh toán hợp pháp tại Việt Nam, hoạt động mua bán tiền ảo lại chưa có khung pháp lý điều chỉnh rõ ràng.

Việc chuyển đổi tiền thật sang tiền ảo qua mô hình P2P khiến dòng tiền gần như không để lại dấu vết. Một cá nhân hoàn toàn có thể sử dụng vài trăm triệu đồng mua tiền ảo, sau đó chuyển sang ví khác, bán lại, hoặc đổi sang ngoại tệ mà không bị bất kỳ tổ chức tài chính nào kiểm soát. Chính sự “vô hình” này làm tiền ảo trở thành công cụ rửa tiền lý tưởng, đặc biệt trong bối cảnh giao dịch diễn ra dễ dàng và thanh khoản cao.

>> Các bài viết liên quan:

Các lĩnh vực bị lợi dụng nhiều nhất để rửa tiền

Tại Việt Nam, rửa tiền thường tập trung vào những lĩnh vực có giá trị giao dịch lớn, tính ẩn danh cao hoặc có nhiều kẽ hở trong quy trình kiểm soát. Bất động sản là một trong những “điểm nóng” rõ rệt nhất. Đây là lĩnh vực có giá trị giao dịch rất lớn, biên độ chênh lệch giá cao và thủ tục mua bán đôi khi thiếu tính minh bạch, tạo điều kiện để hợp thức hóa tiền bất minh thông qua việc mua đi bán lại tài sản. Chỉ cần một vài lần chuyển nhượng, nguồn gốc tiền gần như bị che mờ hoàn toàn.

Ngân hàng và các nền tảng fintech cũng là môi trường thường xuyên bị lợi dụng. Chúng có thể mở nhiều tài khoản, tạo ví điện tử, sử dụng tài khoản trung gian hoặc tận dụng tốc độ giao dịch nhanh để luân chuyển tiền liên tục. Khi kết hợp cùng các nền tảng chuyển tiền trực tuyến, dòng tiền có thể được “xé nhỏ” và phân tán chỉ trong vài phút, gây khó khăn cho việc giám sát nếu doanh nghiệp không kiểm soát chặt chẽ.

Hoạt động xuất nhập khẩu tiếp tục là một lĩnh vực rủi ro cao, đặc biệt khi các bên có thể khai thấp hoặc khai khống giá trị hàng hóa, tạo giao dịch “ảo” để dòng tiền đi qua biên giới một cách hợp pháp trên giấy tờ. Nhiều vụ án lớn cho thấy thủ đoạn lập công ty vỏ bọc, tạo hợp đồng thương mại giả hoặc nâng – hạ giá trị lô hàng nhằm che giấu tiền phạm tội đang diễn ra khá phổ biến.

>> Tham khảo: Các hành vi Gian lận thuế xuất nhập khẩu doanh nghiệp cần tránh

Các ngành kinh doanh vàng bạc, đá quý và xe sang cũng thường bị lợi dụng bởi đặc thù sản phẩm có giá trị lớn, dễ vận chuyển và ít yêu cầu xác minh nguồn gốc tài chính của người mua. Những giao dịch này giúp đối tượng nhanh chóng chuyển đổi tiền bất hợp pháp thành tài sản hợp pháp với mức rủi ro thấp hơn.

Bên cạnh đó, các hoạt động chuyển tiền quốc tế, bao gồm kiều hối và dịch vụ thanh toán hộ, cũng được xem là “cửa ngõ” cho hành vi rửa tiền xuyên biên giới. Dòng tiền từ nhiều nguồn khác nhau có thể được hợp thức hóa thông qua các giao dịch tưởng như hợp pháp, khiến việc truy ra bản chất thật sự của khoản tiền trở nên rất khó khăn.

Một số ngành dịch vụ nhạy cảm như game online, thương mại đa cấp hay các sàn giao dịch ủy quyền cũng ngày càng bị “khai thác”. Những mô hình này thường có lượng giao dịch lớn, diễn ra trên nền tảng số, thiếu kiểm soát từ cơ quan chức năng và cho phép đối tượng dễ dàng tạo ra vòng quay tiền tệ để che giấu nguồn gốc thật.

Khi nào doanh nghiệp bị cơ quan thuế/nhà nước “để mắt”?

(1) Doanh nghiệp thường bị chú ý khi dòng tiền có dấu hiệu sai lệch so với thực tế vận hành. Điều này có thể xuất hiện dưới dạng doanh thu tăng giảm bất thường, các khoản thu – chi không khớp với hoạt động sản xuất kinh doanh, hoặc việc luân chuyển tiền không theo quy luật nội bộ. Khi số liệu tài chính “không kể cùng một câu chuyện”, cơ quan thuế sẽ xem đây là tín hiệu cần kiểm tra sâu hơn.

>> Tham khảo: Kiểm soát dòng tiền: Doanh nghiệp đã làm chủ được các luồng tiền ra vào?

(2) Doanh nghiệp cũng dễ bị để mắt khi phát sinh các giao dịch xuyên biên giới mà không kèm theo hồ sơ giải trình hợp lý. Những khoản thanh toán ra nước ngoài với mô tả mơ hồ, giá trị cao bất thường hoặc giao dịch lặp lại với đối tác chưa rõ năng lực thường được xem là rủi ro, đặc biệt trong bối cảnh cơ quan quản lý siết chặt hoạt động chuyển tiền quốc tế.

(3) Một dấu hiệu khác khiến doanh nghiệp bị soi là việc sở hữu quá nhiều tài khoản ngân hàng. Nếu hệ thống tài khoản được mở ở nhiều ngân hàng khác nhau nhưng không có cơ chế quản lý minh bạch, không chứng minh được nhu cầu thực tế hoặc dòng tiền phân tán bất thường, cơ quan chức năng sẽ đặt câu hỏi về mục đích sử dụng.

(4) Việc dùng tiền mặt quá thường xuyên cũng dễ làm doanh nghiệp rơi vào nhóm rủi ro cao. Giao dịch tiền mặt số lượng lớn khiến việc truy vết dòng tiền trở nên khó khăn, đồng thời mở ra khả năng trốn thuế hoặc hợp thức hóa giao dịch không minh bạch. Đây là lý do các doanh nghiệp bị yêu cầu giải trình nhiều hơn khi có tỷ lệ sử dụng tiền mặt quá cao.

(5) Cuối cùng, doanh nghiệp có thể bị để ý nếu có quan hệ làm ăn với các công ty nằm trong nhóm rủi ro cao — chẳng hạn đối tác từng bị điều tra, hoạt động thiếu minh bạch hoặc có dấu hiệu gian lận. Chỉ cần liên quan trong chuỗi giao dịch, doanh nghiệp cũng có khả năng bị xem xét kỹ dù bản thân không có chủ ý sai phạm.

Những trường hợp rửa tiền trong thực tế? Bài học nào cho DN đi sau?

Dưới góc nhìn thực tế, các vụ rửa tiền tại Việt Nam thường xoay quanh những mô hình khá quen thuộc nhưng được tổ chức tinh vi hơn nhiều so với tưởng tượng của doanh nghiệp.

Có trường hợp lập hàng chục công ty “ma” để hợp thức hóa dòng tiền chuyển qua lại giữa các tài khoản; có vụ lại dùng thương mại xuất nhập khẩu để khai khống giá trị hàng hóa, tạo ra các giao dịch ảo nhằm luân chuyển tiền ra nước ngoài. Một số đường dây khác lợi dụng ngân hàng số, ví điện tử hoặc các dịch vụ tài chính mới để phân tán tiền nhanh đến mức khó truy vết. Tất cả đều cho thấy rằng doanh nghiệp hoàn toàn có thể vô tình trở thành mắt xích nếu không kiểm soát chặt chẽ quy trình tài chính.

Trong nhiều vụ án, các doanh nghiệp bình thường bị cuốn vào rủi ro chỉ vì nhận thanh toán giúp đối tác, ký chứng từ theo yêu cầu bên ngoài hoặc không kiểm tra nguồn gốc dòng tiền. Những tình huống tưởng chừng “không có gì” này lại chính là lý do khiến nhiều công ty phải giải trình kéo dài, thậm chí bị xem xét trách nhiệm pháp lý khi cơ quan chức năng xác định có dấu hiệu rửa tiền trong chuỗi giao dịch.

>> Xem chi tiết: Những vụ rửa tiền lớn nhất Việt Nam & Bài học cho doanh nghiệp

Dịch vụ tư vấn thuế & kiểm soát rủi ro thuế của TACA – giúp doanh nghiệp quản trị từ gốc

Chúng tôi không đơn thuần gỡ rối sổ sách hay làm thay báo cáo thuế, mà tập trung xây dựng một hệ thống thuế – kế toán có kiểm soát, có logic và có khả năng bảo vệ doanh nghiệp trong dài hạn. Từ khâu đánh giá hiện trạng, phát hiện những điểm lệch trong hệ thống tài chính – hóa đơn – dòng tiền, cho đến thiết lập quy trình kiểm soát và phân quyền trách nhiệm giữa kế toán, thủ quỹ, kho và ban điều hành.

TACA áp dụng mô hình tư vấn “theo chu kỳ kiểm soát” giúp doanh nghiệp theo dõi và điều chỉnh kịp thời những điểm rủi ro có thể phát sinh, thay vì chỉ xử lý khi sự vụ đã xảy ra. Chúng tôi cũng đồng hành trong các tình huống thanh tra, giải trình, bảo vệ doanh nghiệp bằng hồ sơ pháp lý và hệ thống chứng từ được chuẩn hóa.

Với từng ngành nghề, chúng tôi phát triển bộ giải pháp riêng: từ doanh nghiệp FDI, sản xuất, thương mại đến xây dựng, bất động sản – mỗi mô hình đều có cấu trúc rủi ro và cách xử lý khác nhau. TACA giúp doanh nghiệp không chỉ “tối ưu thuế đúng luật” mà còn từng bước chuyên nghiệp hóa hệ thống quản trị tài chính và ra quyết định.

=> Đọc thêm: THUÊ DỊCH VỤ KẾ TOÁN DOANH NGHIỆP CẦN LƯU Ý NHỨNG GÌ?
Tham khảo thêm các dịch vụ liên quan tại TACA