tham-dinh-gia-doanh-nghiep-business-valuation

Thẩm định giá doanh nghiệp (Business Valuation)

Taca
Kiến thức tài chính
Cập nhật: 2 Tháng 9, 2024

Thẩm định giá doanh nghiệp (Business Valuation) cũng gọi là định giá doanh nghiệp là xác định nội tại (intrinsic value) hay giá trị hợp lý (fair value) của một doanh nghiệp, tức là toàn bộ giá trị tài sản được ghi nhận trên BCTC lẫn các tài sản nằm ngoài BCTC, chẳng hạn như bằng phát minh sáng chế bản quyền do chính doanh nghiệp tự phát triển, bộ phận R&D, lợi thế cạnh tranh,… Tóm lại là tất cả lĩnh vực của một doanh nghiệp được phân tích trong quá trình định giá để xác định giá trị của doanh nghiệp và giá trị của các phòng ban hoặc đơn vị của doanh nghiệp đó để phục vụ một số mục tiêu cụ thể (ví dụ mua bán sáp nhập, phát hành cổ phiếu, cổ phần hóa, cải tổ doanh nghiệp,…)

Cần lưu ý rằng thẩm định doanh nghiệp (Due Diligence) và thẩm định giá trị doanh nghiệp (Business Valuation) là hai hoạt động khác nhau, hoạt động thẩm định giá trị doanh nghiệp là một hình thức chuyên sâu hơn thẩm định doanh nghiệp. Doanh nghiệp cần hiểu rõ phạm vi của hai hoạt động này để không bị lẫn lộn hoặc sử dụng sai.

Trong bài phân tích dưới đây Taca sẽ làm rõ những vấn đề quan trọng liên quan đến thẩm định giá doanh nghiệp như là hướng dẫn thẩm định giá, quy trình & phương pháp cũng như là cách để nâng cao giá trị doanh nghiệp trong dài hạn để đạt được kết quả tốt khi thẩm định.

Mục tiêu thẩm định giá doanh nghiệp

Một số mục đích cụ thể của thẩm định giá:

Mua bán, sáp nhập doanh nghiệp (M&A), hợp nhất hoặc chia nhỏ doanh nghiệp, thu hút vốn đầu tư: Thẩm định giá giúp các bên tham gia giao dịch xác định giá trị doanh nghiệp, từ đó có thể thỏa thuận giá cả, thực hiện giao dịch một cách hiệu quả.
Phát hành cổ phiếu: Thẩm định giá giúp xác định giá trị vốn chủ sở hữu, từ đó có thể định giá cổ phiếu khi phát hành.
Bán cổ phiếu ra công chúng: Thẩm định giá giúp xác định giá trị cổ phiếu khi bán ra công chúng.
Chứng minh năng lực tài chính: Thẩm định giá giúp chứng minh năng lực tài chính của mình khi tham gia các hoạt động kinh doanh, đầu tư.
Cải tổ doanh nghiệp, nâng cao hiệu quả kinh doanh: Thẩm định giá giúp xác định giá trị tài sản của mình, từ đó có thể đưa ra các giải pháp cải tổ doanh nghiệp, nâng cao hiệu quả kinh doanh.
Phục vụ để cổ phần hóa, liên doanh, góp vốn: Thẩm định giá giúp xác định giá trị tài sản của mình, từ đó có thể thực hiện các hoạt động cổ phần hóa, liên doanh, góp vốn một cách hiệu quả.
Tham khảo giá trị thị trường: Thẩm định giá giúp các bên tham gia giao dịch tham khảo giá trị thị trường của tài sản, từ đó có thể đưa ra các quyết định giao dịch phù hợp.

Nói tóm lại định giá doanh nghiệp có thể được sử dụng để xác định giá trị hợp lý của một doanh nghiệp vì nhiều lý do bao gồm giá trị bán, xác lập quyền sở hữu của đối tác, thuế và thậm chí là thủ tục ly hôn như trong trường hợp của Cafe Trung Nguyên.

==> Khuyến nghị:

Doanh nghiệp nên định giá ít nhất mỗi năm một lần vì những lý do sau:

Định giá doanh nghiệp giúp chủ sở hữu chủ động trong những tình huống bất ngờ, đưa ra quyết định nhanh chóng và giữ được lợi ích khi muốn bán doanh nghiệp.
Định giá doanh nghiệp giúp doanh nghiệp dễ dàng giành quyền lợi khi có quyết định cổ phần hóa hay mời thêm cổ đông tham gia.
Định giá doanh nghiệp giúp doanh nghiệp nhanh chóng tận dụng cơ hội buôn bán hoặc sáp nhập với doanh nghiệp khác.
Định giá doanh nghiệp giúp doanh nghiệp tự tin và có niềm tin hơn khi tìm nhà đầu tư hay đối tác.
Định giá doanh nghiệp giúp doanh nghiệp dễ dàng vay tiền của ngân hàng.

Khi muốn thực hiện hoạt động định giá doanh nghiệp, bạn nên tìm kiếm lời khuyên độc lập, chuyên môn từ một chuyên gia dịch vụ tài chính có kinh nghiệm trong ngành

Hướng dẫn cách thẩm định giá doanh nghiệp

Quy trình định giá doanh nghiệp

Danh sách kiểm tra thẩm định và quy trình thực hiện thẩm định doanh nghiệp sẽ khác nhau tùy thuộc vào mục tiêu thẩm định, phương pháp thẩm định và cả đặc điểm của doanh nghiệp đó (thẩm định doanh nghiệp tư nhân, công ty đại chúng, thẩm định trong phi vụ M&A,..) . Dưới đây là ví dụ về một quy trình thẩm định giá doanh nghiệp, các bước có thể thay đổi, thêm vào hoặc bớt đi tùy vào mục tiêu, loại hình công ty (ví dụ khi thẩm định các công ty startup và tư nhân có thể bỏ qua bước vốn hóa thị trường vì các công ty này chưa phát hành cổ phiếu trên thị trường):

quy-trinh-tham-dinh-gia-doanh-nghiep-business-valuation-process

Phương pháp định giá doanh nghiệp

phuong-phap-cach-tiep-can-tham-dinh-gia-doanh-nghiep

Các phương pháp định giá doanh nghiệp phổ biến đang thịnh hành, có tính thực tiễn cao, và được công nhận rộng rãi trong cộng đồng phân tích đầu tư chuyên nghiệp cả trong nước và trên thế giới. Tuy nhiên, mỗi phương pháp sẽ có những ưu điểm và nhược điểm riêng đòi hỏi người định giá cần có sự tùy theo doanh nghiệp thuộc ngành nào, có đặc thù nào mà lựa chọn cho phù hợp.

Cũng không loại trừ trường hợp áp dụng nhiều phương pháp để ước tính một phương pháp bình quân gia quyền các kết quả định giá nhằm xác định một mức giá mục tiêu chính thức

Xem thêm:

Phương pháp thẩm định giá doanh nghiệp: Cơ nghiệp của bạn trị giá bao nhiêu
Valuing a company: Business Valuation Defined with 6 Methods – Định giá doanh nghiệp với 6 phương pháp

Thẩm định giá doanh nghiệp dựa trên báo cáo tài chính và các chỉ số tài chính

Tầm nhìn, chiến lược, mô hình kinh doanh và quản trị

Hiểu về tầm nhìn, chiến lược và mô hình kinh doanh

Chúng ta không nên vội vàng đi xử lý, phân tích số liệu báo cáo tài chính để định giá doanh nghiệp ngay khi chưa hiểu gì về doanh nghiệp. Hiểu về tầm nhìn, giá trị cốt lõi, chiến lược, mô hình, lĩnh vực, ngành nghề kinh doanh cũng như lịch sử hình thành và phát triển – các yếu tố “phi tài chính” nói trên giúp chúng ta hiểu hơn về đặc thù ngành, tư tưởng quản trị công ty, mục tiêu, sứ mệnh,…Và cũng khiến việc phân tích và định giá doanh nghiệp có sự nhập tâm, hiểu biết nhiều hơn và có cảm quan nhất định về công ty trước khi đi vào mổ xẻ số liệu tài chính.

Những giả định được sử dụng trong quá trình định giá doanh nghiệp một phần đáng kể sẽ phụ thuộc vào cách chúng ta hiểu về các yếu tố “phi tài chính” này. Từ những giả định này chúng ta chuyển hóa dưới dạng con số, tỷ lệ phần trăm giả định trong các mô hình định giá.

Hiểu về quản trị doanh nghiệp

Bên cạnh tầm nhìn, chiến lược và mô hình kinh doanh, chúng ta cũng cần hiểu về các hoạt động quản trị doanh nghiệp hiện tại của công ty đó để đảm bảo công ty có thể phát triển bề vững dưới sự định hướng, giám sát của HĐQT, ĐHĐCĐ cũng như các bên liên qua khác. Việc thiếu một cơ chế quản trị doanh nghiệp hiệu quả là “tiền đề” phát sinh các rủi ro trong hoạt động và điều hành doanh nghiệp, dẫn tới tăng các chi phí hoạt đông, tổn thất doanh thu, suy giảm giá trị doanh nghiệp. Các lãnh đạo doanh nghiệp có thể đánh đổi các lợi ích dài hạn bằng việc chớp lấy các lợi nhuận ngắn hạn, không bền vững, và làm suy giảm lợi nhuận của cổ đông về lâu dài.

Trong quá trình định giá doanh nghiệp, hiểu về quản trị doanh nghiệp + các hoạt động thực tiễn của nó để đánh giá độ minh bạch, lành mạnh và bền vững của một doanh nghiệp.

Hiểu về báo cáo tài chính (Financial Statement)

Một báo cáo tài chính (BCTC) đã được kiểm toán hằng năm hoặc đã được kiểm toán soát xét hoặc chưa được kiểm toán theo quý sẽ bao gồm Bảng cân đối kế toán (Balance Sheet -BS), Báo cáo thu nhập hoặc báo cáo kết quả kinh doanh (Income Statement -IS), Báo cáo thay đổi vốn chủ, và báo cáo dòng tiền hoặc báo cáo lưu chuyển tiền tệ (Cash Flow – CF) cũng với các phần thuyết minh báo cáo tài chính, diễn giải BCTC đằng sau.

Phân tích BS trước hay IS trước là sự lựa chọn của người thẩm định. Tuy nhiên, việc đánh giá một doanh nghiệp thông qua phân tích IS trước dường như sẽ hợp lý hơn, ví IS phản ánh kết quả hoạt động kinh doanh của công ty trong suốt năm tài khóa (kỳ kế toán) trong khi BS chỉ phản ảnh các trạng thái tài chính của tài sản, nợ phải trả, và vốn CSH tại một thời điểm nhất định. Mà tại Việt Nam, BCTC kết thúc thường vào 31 tháng 12, BS sẽ phản ánh giá trị nợ có tại ngày 31/12 và sang đến ngày hôm sau (mùng 1/1) thì giá trị trên BS có thể hoàn toàn thay đổi.

Vậy nên khi định giá doanh nghiệp, phân tích báo cáo tài chính mà trước hết là phân tích IS sẽ mang lại nhiều giá trị hơn.

Xem thêm:

Hiểu về Báo cáo thu nhập

Mục đích chính của báo cáo thu nhập là truyền đạt thông tin chi tiết về lợi nhuận và kết quả tài chính của các hoạt động kinh doanh; tuy nhiên, nó có thể rất hiệu quả trong việc chỉ ra liệu doanh số hay doanh thu có tăng hay không khi so sánh trong nhiều giai đoạn, cung cấp thông tin có giá trị về sự thành công của hoạt động cho ban điều hành và ban quản lý.

Thông qua báo cáo này cũng có thể xem xét mức độ quản lý chi phí của công ty để xác định liệu những nỗ lực của công ty trong việc giảm chi phí bán hàng có thể thúc đẩy lợi nhuận theo thời gian hay không.

Các “con số” thể hiện trong bảng báo cáo kết quả kinh doanh qua các thời kỳ chính là linh hồn của công ty trong suốt thời kỳ hoạt động, chúng là con số biết nói và trực tiếp phản ánh tình hình của doanh nghiệp một cách chính xác nhất, từ đó các nhà quản lý có thể đề xuất các hướng khác nhau để doanh nghiệp đi lên phát triển tốt hơn.

Xem thêm:

Hiểu về Bảng cân đối kế toán

BS phản ảnh trạng thái tài chính của các tài sản, nợ phải trả và vốn CSH tại một thời điểm (một ngày nhất định) và có thể thay đổi trạng thái (giá trị) ngay ngày hôm. Cột mộc của BS thường là các báo cáo năm (31/12) và báo cáo quý (31/3, 30/6 và 30/9). Tuy nhiên BS vẫn có thể được thực hiện để phục vụ công tác quản trị và điều hành của ban lãnh đạo doanh nghiệp.

Đọc hiểu đúng bảng cân đối kế toán có thể thu được nhiều thông tin có giá trị về tình hình kinh tế tài chính của doanh nghiệp (tình trạng hàng tồn kho, các tài khoản, sự sẵn có của tiền mặt, đầu tư, …). Chính vì thế, bảng cân đối kế toán giúp kiểm soát vốn đầu tư, phân tích và lập kế hoạch tổ chức quản lý, hỗ trợ các ngân hàng và các chủ nợ khác đánh giá sự ổn định tài chính của doanh nghiệp.

Xem thêm:

Hiểu về Báo cáo lưu chuyển tiền tệ -CF

Nếu như báo cáo thu nhập thể hiện các thành tích, kết quả được biểu hiện ra bên ngoài của doanh nghiệp như là doanh thu thuấn, LNTT, LNST, EPS, tăng trưởng doanh thu, lợi nhuận,… các chỉ tiêu được công chúng và các nhà đầu tư quan tâm nhất thì CF lại như “tảng bằng chìm” phản ánh thực lục bên trong cơ thể của doanh nghiệp mà không phải nhà đầu tư nào cũng chú ý.

Một doanh nghiệp dù doanh thu & lợi nhuận có lớn tới đâu nhưng nếu dòng tiền không đủ mạnh và bền vững thì vẫn sẽ dễ bị tổn thương trước các cú sốc từ biến động tiêu cực từ nên kinh tế.

Xem thêm:

Hiểu về các tỷ số tài chính trong thẩm định giá doanh nghiệp

Các chỉ số tài chính là những thông tin căn bản giúp nhà phân tích, chủ doanh nghiệp, nhà đầu tư và chủ nợ nắm bắt được tình hình tài chính của doanh nghiệp. Chỉ số tài chính giúp nhà phân tích chỉ cần nhìn lướt qua các báo cáo tài chính cũng có thể tìm ra được xu hướng phát triển của doanh nghiệp cũng như giúp nhà đầu tư, các chủ nợ kiểm tra được tình hình sức khỏe tài chính của doanh nghiệp.

Phân tích chỉ số tài chính sử dụng dữ liệu thu thập được từ việc tính toán các chỉ số. Từ đó, có thể đưa ra quyết định về việc cải thiện khả năng sinh lời, khả năng thanh toán và tính thanh khoản của một doanh nghiệp trong quá trình thẩm định giá doanh nghiệp

Xem thêm:

5 chỉ số mà các chuyên gia thường dùng khi xác định giá doanh nghiệp

Tỷ số giá trên thu nhập (P/E): xác định giá trị thị trường của một cổ phiếu so với thu nhập của công ty . Nói tóm lại, tỷ lệ P/E cho thấy thị trường sẵn sàng trả bao nhiêu cho một cổ phiếu ngày hôm nay dựa trên thu nhập trong quá khứ hoặc tương lai của cổ phiếu đó.Tỷ số này sẽ cung cấp thước đo để so sánh xem một cổ phiếu có được định giá quá cao hay quá thấp . Tỷ lệ P/E cao có thể có nghĩa là giá cổ phiếu đắt so với thu nhập và có thể được định giá quá cao. Ngược lại, tỷ lệ P/E thấp có thể chỉ ra rằng giá cổ phiếu hiện tại rẻ so với thu nhập.
Tỷ lệ giá trên sổ sách hoặc tỷ lệ P/B đo lường xem một cổ phiếu có bị định giá quá cao hay quá thấp bằng cách so sánh giá trị ròng ( tài sản – nợ phải trả) của một công ty với vốn hóa thị trường của công ty đó. Về cơ bản, tỷ lệ P/B chia giá cổ phiếu cho giá trị sổ sách trên mỗi cổ phiếu (BVPS). Tỷ lệ P/B là một chỉ báo tốt về số tiền mà các nhà đầu tư sẵn sàng trả cho mỗi đô la giá trị ròng của một công ty.
Tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu (D/E) là một số liệu chứng khoán giúp các nhà đầu tư xác định cách một công ty tài trợ cho tài sản của mình. Tỷ lệ này cho thấy tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên nợ mà một công ty đang sử dụng để tài trợ cho tài sản của mình.
Dòng tiền tự do (FCF) là tiền mặt do một công ty tạo ra thông qua hoạt động của mình, trừ đi chi phí chi tiêu. Nói cách khác, dòng tiền tự do là tiền mặt còn lại sau khi một công ty trả cho các chi phí hoạt động và chi phí vốn (CapEx).
Tỷ lệ giá /thu nhập/ tăng trưởng (PEG) là phiên bản sửa đổi của tỷ lệ P/E cũng tính đến tăng trưởng thu nhập. Tỷ lệ P/E không phải lúc nào cũng cho bạn biết tỷ lệ này có phù hợp với tốc độ tăng trưởng dự báo của công ty hay không.

Xem thêm: Chỉ số định giá doanh nghiệp: quyết định đầu tư là xứng đáng?

Hồ sơ thẩm định giá doanh nghiệp

Hồ sơ thẩm định giá doanh nghiệp bao gồm toàn bộ những thông tin tài liệu cần thiết, phục vụ cho quá trình thẩm định và cho ra kết quả thẩm định cuối cùng. Tài liệu trong hồ sơ thẩm định giá phải được phân loại, sắp xếp theo thứ tự và được thể hiện trên giấy, phim ảnh hay những vật khác theo quy định của pháp luật. Thành phần của các hồ sơ thẩm định giá có thể khác biệt dựa trên mục đích của doanh nghiệp các checklist các tài sản cần thẩm định.

Có một thực trạng là hiện nay tại các doanh nghiệp Việt đó là các hồ sơ, tài liệu thẩm định giá doanh nghiệp đang không được cung cấp đầy đủ, kịp thời cho việc đưa ra quyết định. Về nguyên tắc, hồ sơ thẩm định giá doanh nghiệp phải được gửi kèm hợp đồng thẩm định giá, tuy nhiên, có thể do trình độ quản lý, thói quen lưu trữ hồ sơ, tài liệu chưa khoa học mà những hồ sơ này chỉ được cung cấp khi tiến hành khảo sát tài sản trên thực tế. Việc không có đẩy đủ hồ sơ liên quan thể hiện sự không chắc chắn về thông tin tài sản thẩm định giá tại thời điểm khảo sát hiện trạng.

Việc thiếu các hồ sơ thẩm định giá doanh nghiệp có thể là một “dấu hiệu” xấu. Doanh nghiệp được định giá có thể đang cố tình cung cấp hồ sơ, tài liệu không đùng với thực tế tài sản thẩm định giá với mục đích làm sai lệch giá trị thẩm định theo hướng có lợi cho doanh nghiệp. Có nhiều hành vi gian dối liên quan đến cung cấp hồ sơ tài liệu thẩm định giá.
Xem thêm: Hồ sơ thẩm định giá theo pháp luật hiện hành và kiểm soát rủi ro từ hồ sơ trên thực tế

Các trường hợp thẩm định giá doanh nghiệp cụ thể

Trong các trường hợp thẩm định doanh nghiệp cụ thể như ví dụ như thẩm định trong M&A, thẩm định công ty start-up, thẩm định công ty đại chúng, thẩm định công ty tư nhân, ngoài thẩm định giá trị (Valuation) thì doanh nghiệp sẽ còn phải tiến hành một số thẩm định doanh nghiệp khác (Due Diligence) ví dụ như thẩm định tài chính (Financial Due Diligence), thẩm định pháp lý (Legal Due Diligence), thẩm định môi trường(Environmental Due Diligence),… Đánh giá thẩm định doanh nghiệp toàn diện và đi sâu vào một số khía cạnh (bên cạnh định giá doanh nghiệp) sẽ tạo ra giá trị tối ưu cho các quyết định kinh doanh.

Thẩm định doanh nghiệp trong M&A

Sáp nhập và mua lại (M&A) là những giao dịch kinh doanh phức tạp đòi hỏi phải xem xét và phân tích cẩn thận. Thẩm định doanh nghiệp trong M&A giúp đánh giá tình trạng tài chính, pháp lý và hoạt động của công ty mục tiêu. Quá trình thẩm định nhằm hỗ trợ người mua xác định liệu họ có muốn tiến hành mua lại hay không và ở mức giá nào. Sự thẩm định kỹ lưỡng là cần thiết vì nó cho phép các công ty thực hiện các giao dịch này từ quan điểm có đầy đủ thông tin. Các giao dịch trải qua quá trình thẩm định sẽ mang lại cơ hội thành công cao hơn.

Thẩm định doanh nghiệp trong M&A góp phần đưa ra các quyết định sáng suốt bằng cách tăng cường thông tin có sẵn cho những người ra quyết định.

Trên thực tế, việc thẩm định không đầy đủ là một trong những rủi ro M&A phổ biến nhất gây ra nhiều biến động. Những khoản nợ không lường trước được, những sai sót tài chính và những thách thức trong vận hành có thể phát sinh, dẫn đến thua lỗ, thiệt hại về danh tiếng và đau đầu về mặt pháp lý.

Do vậy, hãy đảm bảo quy trình thẩm định của bạn càng toàn diện càng tốt. Bao quát các khía cạnh tài chính, hoạt động, pháp lý và chiến lược của công ty mục tiêu để giảm thiểu rủi ro do thẩm định kém. Có một nhóm chuyên gia nội bộ và bên ngoài am hiểu, giàu kinh nghiệm giúp đảm bảo đánh giá kỹ lưỡng. Đồng thời tiếp tục theo dõi và đánh giá rủi ro khi có thông tin mới, thực hiện các điều chỉnh và thực hiện các chiến lược giảm thiểu khi cần thiết.

Xem thêm: Checklist thẩm định doanh nghiệp trong M&A: Hiểu rõ công ty mục tiêu để đưa ra quyết định sáng suốt

Định giá doanh nghiệp Start-up

Với đặc thù của các công ty mới thành lập, doanh nghiệp startup thường chỉ tập trung giá trị ở phần tài sản vô hình như ý tưởng, thương hiệu, độ khả thi thực hiện dự án,công nghệ áp dụng. Hoạt động thẩm định giá doanh nghiệp Start-up (tập trung vào định giá tài sản vô hình) này sẽ phù hợp nhất cho mục đích kêu gọi vốn từ các shark, quỹ đầu tư..

Nếu bạn đang cố gắng huy động vốn cho công ty khởi nghiệp của mình hoặc đang nghĩ đến việc đầu tư tiền vào công ty startup, điều quan trọng là phải xác định giá trị của công ty.

Các công ty khởi nghiệp thường rất khó định giá chính xác vì họ chưa có thu nhập từ hoạt động kinh doanh hoặc thậm chí chưa có sản phẩm có thể bán được và sẽ phải chi tiền để khởi động mọi thứ, không giống các doanh nghiệp lâu đời đã có đầy đủ các phòng ban chức năng, báo cáo tài chính & báo cáo thuế đầy đủ.

Để định giá được doanh nghiệp start-up này đòi hỏi việc áp dụng các phương pháp thẩm định giá, chắt lọc những thông tin cần thiết để xác định giá trị tối ưu nhất và phù hợp với mục đích thẩm định.

Xem thêm: Định giá các doanh nghiệp Startup: dự án khởi nghiệp có tiềm năng đáp ứng những tiêu chí nào?

Định giá doanh nghiệp tư nhân

Xác định giá trị thị trường của một công ty đại chúng có thể được thực hiện bằng cách nhân giá cổ phiếu * số cổ phiếu đang lưu hành. Nhưng quy trình đối với các công ty tư nhân không đơn giản hoặc minh bạch như vậy. Các công ty tư nhân không báo cáo tài chính của họ một cách công khai và vì không có cổ phiếu nào được niêm yết trên sàn giao dịch nên thường rất khó để xác định giá trị của công ty.

Các công ty đại chúng đã bán một phần quyền sở hữu cho các cổ đông bên ngoài thông qua IPO (Initial Public Offering – đợt chào bán lần đầu) trong khi danh sách các sở hữu của công ty tư nhân là người sáng lập, thành viên trong gia đình và các nhà đầu tư ban đầu. Yêu cầu về chuẩn mực kế toán và báo cáo tài chính đối với công ty tư nhân sẽ khác. Nhìn chung các công ty tư nhân thường không dễ tiếp cận với nhà đầu tư thông thường (giống như công ty đại chúng) nhưng sẽ có lúc công ty tư nhân cần huy động vốn, và bán đi một phần sở hữu công ty dưới các hình thức ví dụ như là cung cấp cho nhân viên cơ hội mua cổ phiếu, khoản đầu tư vốn cổ phần tư nhân, vốn đầu tư mạo hiểm,… Trong những trường hợp như vậy, việc định giá là cần thiết trước khi đưa ra quyết định đầu tư.

Cách phổ biến nhất để ước tính giá trị của một công ty tư nhân là sử dụng phân tích công ty tương đương (CCA), tức là so sánh với một công ty đại chúng giống nhất với công ty tư nhân hoặc công ty mục tiêu. Lý tưởng nhất là đối thủ cạnh tranh trực tiếp, quy mô, độ tuổi và tốc độ tăng trưởng tương tự.

Tận dụng tăng trưởng để định giá: những công ty nhỏ vẫn có thể được định giá cao hơn những đế chế “nghìn tỷ”

Hiện nay, mặc dù Tesla đang nhỏ hơn nhiều so với Ford và GM về tổng giá trị doanh nghiệp và doanh thu, nhưng trong tương lai cục diện có thể sẽ thay đổi. Sự tăng trưởng về tài chính là quy luật của thị trường. Tăng trưởng không chỉ đi lường thành tựu hiện tại của công ty mà còn dự đoán tiềm năng tương lai của công ty. Các công ty được coi là dẫn đầu về tăng trưởng thu hút các nhà đầu tư sẵn sàng đầu tư cho “lời hứa lợi nhuận” trong tương lai. Điều này đặc biệt đúng trong các ngành công nghiệp, nơi mà sự đổi mới và sáng tạo có thể “rung chuyển” cả thị trường.

Hơn nữa việc ưu tiền tăng trưởng thúc đẩy các công ty mới và mở rộng sẽ tạo tiền đề để thành công lâu dài. Những nhà lãnh đạo và nhà đầu tư nói chung cần có khả năng vượt ra ngoài tình hình tài chính hiện tại để hình dung ra tiềm năng trong tương lai.

Vậy cụ thể, doanh nghiệp cần làm những gì để nâng cao giá trị của doanh nghiệp (trong dài hạn)?

Chiến lược để nâng cao giá trị doanh nghiệp bền vững

Dù cho mục tiêu khi thẩm định giá doanh nghiệp là gì, dưới đây là một số hướng đi mà doanh nghiệp có thể cân nhắc để nâng cao giá trị thực sự của doanh nghiệp (chứ không dựa trên việc đàm phán chênh lệch) trong dài hạn.

1. Nỗ lực để tăng doanh số bán hàng

Lợi nhuận lịch sử và dự kiến là một trong những cân nhắc quan trọng nhất đối với bất kỳ định giá doanh nghiệp nào. Doanh thu thường có mối quan hệ trực tiếp với lợi nhuận, do đó, việc tăng doanh số có thể thúc đẩy đáng kể giá trị doanh nghiệp của bạn theo thời gian. Doanh nghiệp có thể phải đưa ra các động cơ sáng tạo để nhân viên bán hàng của mình đạt được điều đó.

Xem thêm: Chiến lược bán hàng: cách đưa doanh số doanh nghiệp vụt sáng

2. Đầu tư vào thương hiệu và Marketing

Xây dựng thương hiệu và tiếp thị cần hỗ trợ cho nỗ lực của nhóm bán hàng của bạn. Đảm bảo thương hiệu của bạn được xác định rõ ràng và nhất quán giúp phân biệt công ty của bạn với các đối thủ cạnh tranh và có thể tạo ra sự khác biệt giữa giá hàng hóa và giá cao cấp cho sản phẩm hoặc dịch vụ của bạn. Một thương hiệu mạnh có thể giúp bạn thu hút nhiều khách hàng hơn và giữ chân họ tốt hơn.

Xem thêm:

3. Xử lý rủi ro khi nhóm khách hàng quá tập trung

Hãy xem xét kỹ hơn cơ sở khách hàng của bạn và đánh giá xem công ty của bạn có phụ thuộc quá nhiều vào một khách hàng hoặc khách hàng duy nhất cho tổng doanh thu của mình hay không. Mặc dù bạn có thể đã xây dựng doanh nghiệp của mình một cách hài lòng trên một mối quan hệ thực sự bền chặt, nhưng nếu doanh nghiệp của bạn đổi chủ, các mối quan hệ có thể không còn giữ nguyên giá trị — và người mua (giống như bất kỳ chuyên gia định giá nào) đều nhận thức được rủi ro này.

Ngay cả khi không phải là một khách hàng duy nhất, cơ sở khách hàng của bạn có thể tập trung ở một ngành hoặc một khu vực địa lý cụ thể. Tập trung vào việc xây dựng doanh nghiệp của bạn bằng cách bán vào các khu vực hoặc thị trường mới có thể giúp bạn giảm rủi ro tập trung khách hàng.

Xem thêm

4. Giảm thiểu rủi ro của nhà cung cấp

Cách tiếp cận tương tự với các nhà cung cấp cũng có thể giúp doanh nghiệp chống đỡ rủi ro. Nhiều công ty đã học được trong vài năm qua rằng chuỗi cung ứng của họ dễ bị tổn thương như thế nào trước những thay đổi thất thường của khí hậu và thời tiết, hạn chế lao động, địa chính trị và có thể, một đợt bùng phát vi-rút toàn cầu. Việc đa dạng hóa các mối quan hệ với nhà cung cấp có thể giúp phân tán rủi ro rộng rãi hơn và cải thiện hiệu suất dài hạn. Nó cũng có thể giúp bạn tạo ra cơ hội bán chạy hơn đối thủ cạnh tranh của mình trong thời gian đó.

Xem thêm: Xây dựng mối quan hệ với nhà cung cấp

5. Đi sâu vào dữ liệu để xây dựng các dự báo chính xác hơn

Hầu hết các chuyên gia định giá đều bắt đầu với dữ liệu lợi nhuận lịch sử trong ba đến năm năm qua, và doanh nghiệp cũng nên làm như vậy, với việc xem xét kỹ lưỡng các khoản chi phí không điển hình, không định kỳ và không cần thiết có thể làm sai lệch bức tranh tổng thể. Điều gì khác quan trọng? Khi thị trường và/hoặc lãi suất biến động, hãy xem xét nhiều kịch bản dự báo với, ví dụ, lãi suất khác nhau được áp dụng cho các khoản vay.

Nếu các vấn đề về chuỗi cung ứng ảnh hưởng đến hiệu suất và lợi nhuận, hãy đưa ra các phương pháp tiếp cận khác nhau để tiến về phía trước. Quan trọng nhất, hãy theo dõi chặt chẽ kết quả và xem xét lại thường xuyên.

6. Đánh giá lại giá cả

Lần cuối cùng doanh nghiệp xem xét kỹ lưỡng mức giá tính cho sản phẩm hoặc dịch vụ là khi nào? Nếu biên lợi nhuận của doanh nghiệp có thể tăng lên bằng cách tăng giá đơn giản mà khách hàng sẵn sàng chấp nhận, thì còn chờ gì nữa?

Tất nhiên điều này không có nghĩa là lúc nào cũng cần tăng giá vì khách hàng có thể phản đối (hoặc tệ hơn là bỏ đi và tìm đến đối thủ của doanh nghiệp). Nếu doanh nghiệp đang theo dõi hiệu suất bán hàng và doanh thu của mình một cách siêng năng, doanh nghiệp sẽ biết liệu việc tăng giá có phải là một ý tưởng hay không.

7. Phát triển mối quan hệ khách hàng hiện tại

Nhiều công ty đã nỗ lực hết sức để có được khách hàng mới, chỉ để mắc sai lầm là bỏ qua giá trị của những khách hàng mà họ đã có. Hãy đảm bảo rằng doanh nghiệp đang cung cấp giá trị cho những khách hàng đã có trong sổ sách của mình trước. Cập nhật các dịch vụ, bán chéo, bán thêm, thưởng cho lòng trung thành và tìm cách tối ưu hóa việc giữ chân khách hàng và giá trị trọn đời của khách hàng.

8. Xây dựng một đội ngũ nhân viên hàng đầu

Một đội ngũ mạnh mẽ là điều cần thiết để biến doanh nghiệp của bạn thành một giao dịch mua tiềm năng hấp dẫn. Hãy đảm bảo rằng bạn tập trung vào việc giữ chân những nhân viên giỏi nhất của mình và lập kế hoạch phát triển chuyên môn để cải thiện kỹ năng của tất cả các thành viên trong nhóm.

9. Giải quyết tình trạng lãng phí, kém hiệu quả và dư thừa

Tuyển dụng nhân viên trên toàn bộ bảng để theo dõi các cơ hội loại bỏ lãng phí và cải thiện hiệu quả. Xem xét thiết bị nhàn rỗi và thời gian chết của công nhân, di chuyển quá mức vật liệu hoặc sản phẩm, hàng tồn kho quá mức, các vấn đề về chất lượng trong sản xuất và sử dụng sai nguồn lực hoặc nhân tài. Hầu hết các công ty có thể tìm ra ít nhất một vài cách để kiểm soát và giảm những lực cản này đối với hiệu suất.

10. Hãy cẩn thận với việc bù trừ quá mức

Những nhân viên được trả lương rất cao, đặc biệt là những người đã gắn bó với một công ty trong một thời gian dài, có thể tạo ra sự mất cân bằng trên thị trường có thể ảnh hưởng đến giá trị kinh doanh.

Các chiến lược trả lương của doanh nghiệp có cân bằng hợp lý giữa lương/tiền công và các cơ hội thưởng hoặc hoa hồng không? Cấu trúc tiền thưởng của doanh nghiệp có chính xác không? Hãy cân nhắc việc nhận hướng dẫn chuyên nghiệp để tiến hành kiểm toán lương nội bộ để đảm bảo rằng các phạm vi của doanh nghiệp là công bằng và không quá mức.

11. Khuyến khích sự đổi mới

Sẽ rất khó để mong đợi sự đổi mới từ các nhóm của bạn nếu bạn không có đủ các yếu tố khác — đội hình nhóm mạnh, chương trình đào tạo và phát triển nhân viên vững chắc, dữ liệu và sự hiểu biết về nhu cầu của khách hàng, v.v. Nhưng sự đổi mới mang đến những cơ hội vô song để phân biệt các dịch vụ của doanh nghiệp, xây dựng thương hiệu, vượt trội hơn đối thủ cạnh tranh… và tận dụng các thành tựu.

Câu hỏi thường gặp

Thẩm định giá doanh nghiệp bao gồm

Thẩm định giá doanh nghiệp có thể bao gồm nhưng không giới hạn ở các mục sau:

Thẩm định tài chính doanh nghiệp

Bao gồm các hoạt động tài chính khi thẩm định giá doanh nghiệp. Cụ thể hơn là việc kiểm tra các báo cáo tài chính và sổ sách của công ty để xác định giá trị của công ty trên sổ sách và thực tế, đảm bảo không có gì bất thường nào và công ty có nền tảng tài chính vững chắc.

Trên thực tế đây là khía cạnh quan trọng nhất khi thẩm định giá của một doanh nghiệp bao gồm phân tích các báo cáo tài chính, các chỉ số tài chính quan trọng để có thể xác định được giá trị của một doanh nghiệp một cách chính xác và hợp pháp.

Việc thẩm định các khía cạnh tài chính khi định giá doanh nghiệp còn có thể bao gồm việc thiết lập các dự báo tài chính trong tương lai và các tiềm ẩn rủi ro được tính đến, vì giá trị của doanh nghiệp có thể được xác định không chỉ bằng các con số trong hiện tại mà còn bằng khả năng tăng trưởng trong tương lai.

Thẩm định giá dự án đầu tư

Thẩm định giá trị dự án đầu tư là hoạt động bắt buộc trong quy trình triển khai dự án. Đây là cơ sở pháp lý để chủ đầu tư và nhà thầu, đơn vị liên quan xác định giá trị cửa dự án để thực hiện các mục đích như thế chấp vay vốn, góp vốn cổ phần, đàm phán chuyển nhượng, sáp nhập…

Đối với đơn bị quản lý, tín dụng như: Ngân hàng, công ty bảo hiểm, Ủy ban chứng khoán, tòa án…chứng thư thẩm định giá là cơ sở để các đơn vị này xác định giá trị của dự án để tiến hành các giao dịch, công việc liên quan đến dự án đó.

Xem thêm: Thẩm định dự án đầu tư trong doanh nghiệp: đưa ra quyết định đầu tư và phân bổ nguồn lực tối ưu

Thẩm định giá động sản, hàng hóa doanh nghiệp

Là một trong những tài sản được giao dịch phổ biến nhất trên thị trường, động sản là loại hình tài sản rất phong phú về chủng loại, có sự thay đổi rất lớn về giá trị theo thời gian. Vì vậy, để đảm bảo sự chính xác, công bằng giữa các giao dịch, thẩm định giá động sản là hoạt động cần thiết và tất yếu phụ vụ những mục đích nhất định của chủ tài sản.

Cũng tương tự như định giá bất động sản, doanh nghiệp…thẩm định giá động sản là hoạt động đánh giá hoặc đánh giá lại giá trị động sản đó theo giá trị thị trường tại một thời điểm định giá bằng các phương pháp hay tiêu chuẩn thẩm định giá Việt Nam hoặc thông lệ quốc tế. Trong thẩm định giá Động sản bao gồm: Tài sản chưa qua sử dụng (mua sắm mới) và Tài sản đã qua sử dụng

Xem thêm: Thẩm định giá động sản (Movable Assets Valuation)

Thẩm định bất động sản

Thẩm định giá đất, bất động sản là hoạt động xem xét, tính toán giá trị của bất động sản đó được quy đổi ra đơn vị tiền mặt theo giá trị thị trường tại thời điểm định giá, theo các tiêu chuẩn, quy định của luật giá và Hội thẩm định giá Việt Nam.

Hay nói cách khác, thẩm định giá, định giá bất động sản là việc xác định số tiền của quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà, công trình vật kiến trúc gắn liền với đất…đang được mua bán trên thị trường vào thời điểm thẩm định giá và cho một mục đích nhất định dựa trên những phương pháp thẩm định phù hợp với quy định trong các tiêu chuẩn thẩm định giá Việt Nam hoặc thông lệ quốc tế.

Thực tế hiện nay, giá bất động sản trên thị trường phụ thuộc chính vào quan hệ cung – cầu và các yếu tố như: Vị trí địa lý, các tiện ích đi kèm (đường đi, trường học, bệnh viện, khu vui chơi, khu mua sắm – thương mại…), các chính sách Nhà nước. Bên cạnh đó còn chịu ảnh hưởng từ việc đầu cơ, quyền phân phối bất động sản đó.

Vì vậy, việc thẩm định giá đất đai, bất động sản đòi hỏi cần có chuyên môn về thẩm định giá cũng như nắm rõ các quy định về pháp luật, thị trường.

Xem thêm: Thẩm định giá bất động sản (Real Estate Valuation)

Thẩm định giá tài sản vô hình

Với sự gia tăng giá trị của các tài sản vô hình như thương hiệu, bằng sáng chế, và phần mềm, việc xác định chính xác giá trị của chúng trở thành một thách thức lớn. Vì những tài sản này đang đóng vai trò ngày càng quan trọng việc tạo ra giá trị trong doanh nghiệp những lại không có những chuẩn mực, nguyên tắc kế toán rõ ràng để định giá những loại tài sản này.

Việc gia tăng các tài sản vô hình cũng là một cơ hội để doanh nghiệp có thể nâng cao giá trị của doanh nghiệp trong môi trường hiện nay. Khi mà các yếu tố như thương hiệu, quy trình, phần mềm, công cụ hỗ trợ,… đang ngày càng được đánh giá cao hơn khi thẩm định doanh nghiệp và đưa ra quyết định quản trị.

Xem thêm: Thẩm định tài sản vô hình: xu hướng tất yếu của thời đại mới

Thẩm định giá nhà xưởng

Thẩm định giá Nhà xưởng, máy móc thiết bị, bất động sản, thương hiệu, hàng hóa, phương tiện vận tải… là hoạt động phổ biến trong ngành định giá tài sản. Việc thẩm định giá nhà xưởng, nhà máy, nhà kho của doanh nghiệp, cá nhân, tổ chức nhằm đáp ứng các mục đích: Thế chấp, lập hồ sơ vay vốn ngân hàng; Góp vốn liên doanh, sáp nhập, chuyển nhượng; Cổ phần hóa, phát hành cổ phiếu (IPO); Xử lý nợ, đền bù, giải thể doanh nghiệp; Hoạch toán kế toán, tính thuế; Giải quyết tranh chấp, bảo hiểm; Kêu gọi đầu tư, M&A, chứng minh năng lực tài chính; Lập dự án đầu tư…

Thẩm định giá máy móc thiết bị

Máy móc thiết bị là tài sản được giao dịch rất phổ biến trên thị trường, đặc biệt là nhóm máy móc phục vụ dân sinh hay máy móc ngành vận tải – logistic. Vì vậy để đảm bảo xác định đúng giá trị của các máy móc thiết bị trên trong nhưng giao dịch như: mua bán, thế chấp vay vốn, góp vốn công ty, hạch toán tài chính…thì việc thuê đơn vị thẩm định chuyên nghiệp là rất cần thiết.

– Giúp các chủ tài sản có cơ sở pháp lý (thông qua chứng thư, báo cáo thẩm định giá) để thực hiện các giao dịch, mục đích cụ thể như: vay vốn ngân hàng, góp vốn cổ phần, báo cáo tài chính, chứng minh năng lực tài chính, mua bán, phân chia tài sản

– Đảm bảo sự khách quan, chính xác về giá trị; đảm bảo công bằng cho cả chủ tài sản và người mua, nhà đầu tư, cơ quan pháp luật.

– Rà soát được tính pháp lý của máy móc thiết bị bởi muốn tiến hành thẩm định giá máy móc thiết bị cần có hóa đơn, chứng từ đầu vào của máy móc thiết bị đó…

Xem thêm: Thẩm định giá nhà máy móc thiết bị (Machiney, Equipment valuation)

Thẩm định giá cổ phiếu doanh nghiệp

Về bản chất kinh tế, định giá doanh nghiệp và định giá cổ phiếu là hai đối tượng hoàn toàn khác nhau. Định giá doanh nghiệp là xác định giá trị nội tại của doanh nghiệp bao gồm cả các tài sản vô hình và hữu hình, tức là cả những tài sản được ghi nhận và không được ghi nhận trên BCTC. Trong khi đó, định giá cổ phiếu doanh nghiệp thực chất là xác định giá trị nội tại hoặc giá trị hợp lý của vốn chủ sở hữu, tức vốn cổ phần được nắm giữ bởi các cổ đông của công ty. Đem giá trị của VCSH này chia số lượng cổ phiếu đang lưu hành sẽ thu được giá trị nội tại của một cổ phiếu.

Đã từ lâu thì phương pháp chiết khấu dòng cổ tức (DDM -Dividend Discount Method) để định giá cổ phiếu không còn được cộng đồng các chuyên gia sử dụng do bộc lộ rất nhiều nhược điểm như

(i) một công ty có thể không trả cổ tức trong nhiều năm, hoặc

(ii) công ty có lợi nhuận sau thuế dự báo bị âm trong một số năm tới thì hầu như không thể áp dụng, hoặc

(iii) hai công ty ở vị thể mạnh và yếu về tài chính khác nhau nếu cùng cùng chi trả một mức cổ tức cố định hằng năm có thể có kết quả định giá cổ phiếu tương đồng nhau, hoặc

(iv) nhiều công ty đã giảm bớt chi trả cổ tức bằng tiền mặt và thay vào đó là mua cổ phiếu quỹ hằng năm… Tất cả đều dẫn tới không thể định giá cổ phiếu theo phương pháp này.

Nói một cách ngắn gọn, mức chi trả cổ tức nhiều hay ít không nhất thiết ám chỉ sự yếu kém hay thịnh vượng thực sự của doanh nghiệp đó. Do đó mô hình DDM không thể đánh giá được triển vọng cũng như giá trị nội tại của một doanh nghiệp.

Tất nhiên, khi có sử dụng nhiều phương pháp để xác định một khoảng giá cổ phiếu mục tiêu sẽ hợp lý hơn nhiều so với việc chỉ tập trung vào một mức giá cụ thể. Hơn nữa nhằm đánh giá mức độ biến thiên của cổ phiếu khi một hoặc nhiều yếu tố giả định đầu vào thay đổi, người phân tích có thể cần phải sử dụng các phương pháp phân tích độ nhạy cảm, phân tích kịch bản, hoặc mô phỏng Monte Carlo sau khi đã xây dựng xong một mô hình định giá hoàn chỉnh (gọi là kịch bản cơ sở).

Xem thêm: Định giá cổ phiếu doanh nghiệp (Stock Valuation) – Công cụ không thể thiếu để đánh giá tiềm năng và tối đa hóa lợi nhuận

Các yếu tố tác động tới giá trị doanh nghiệp

Để định giá doanh nghiệp chính xác, ta cần xem xét các yếu tố tác động tới giá trị của doanh nghiệp. Các yếu tố này có thể chia thành hai nhóm chính: Yếu tố bên ngoài doanh nghiệp và yếu tố bên trong doanh nghiệp.

Các yếu tố bên ngoài doanh nghiệp

Tình hình kinh tế

Môi trường kinh tế tổng thể ảnh hưởng đến giá trị doanh nghiệp. Khi kinh tế phát triển, giá trị doanh nghiệp thường tăng lên và ngược lại. Môi trường kinh tế tác động đến giá trị doanh nghiệp thông qua các chỉ tiêu kinh tế vĩ mô, chẳng hạn như tốc độ tăng trưởng, chỉ số giá cả, tỷ giá hối đoái, chỉ số chứng khoán. Mỗi sự thay đổi nhỏ của các chỉ tiêu này cũng sẽ ảnh hưởng đến giá trị doanh nghiệp.

Khoa học – công nghệ

Trong thời đại công nghệ hiện nay, các doanh nghiệp đang phải đối mặt với những thay đổi căn bản về phương thức tổ chức sản xuất, kinh doanh. Những thay đổi này được tạo ra bởi sự phát triển của công nghệ, từ đó ảnh hưởng tới giá trị doanh nghiệp.

Đối thủ cạnh tranh

Đối thủ cạnh tranh trực tiếp và gián tiếp cũng có ảnh hưởng đến giá trị doanh nghiệp. Sự cạnh tranh gay gắt có thể làm giảm giá trị của doanh nghiệp.

Chính sách pháp luật

Các quy định và chính sách pháp luật cũng có thể ảnh hưởng đến giá trị doanh nghiệp. Sự thay đổi trong các quy định thuế, quyền sở hữu tài sản, hoặc quyền thương hiệu có thể tác động mạnh đến giá trị doanh nghiệp.

Khách hàng và nhà cung cấp

Khách hàng và nhà cung cấp là hai đối tác quan trọng của doanh nghiệp. Mối quan hệ tốt đẹp với khách hàng và nhà cung cấp sẽ phản ánh mức độ doanh nghiệp phát triển, sức mạnh mở rộng, sản xuất kinh doanh.

Các yếu tố bên trong doanh nghiệp

Cơ cấu vốn

Cách tổ chức về cơ cấu vốn và cơ cấu cổ đông trong doanh nghiệp ảnh hưởng đến giá trị doanh nghiệp. Một cơ cấu vốn ổn định và sự đồng thuận giữa các cổ đông thường tạo niềm tin cho nhà đầu tư.

Hiệu suất kinh doanh

Khả năng sinh lợi, năng suất lao động, hiệu quả vận hành và khả năng tăng trưởng của doanh nghiệp cũng là các yếu tố quan trọng trong việc xác định giá trị doanh nghiệp.

Giá trị tài sản

Giá trị tài sản và quyền sở hữu tài sản như nhà xưởng, máy móc, công nghệ, và quyền thương hiệu đóng vai trò quan trọng trong việc xác định giá trị doanh nghiệp. Nếu doanh nghiệp sở hữu nhiều tài sản, hàm chứa rằng doanh nghiệp đó có giá trị lớn và ngược lại.

Lợi nhuận

Khả năng tạo lợi nhuận hiện tại và tiềm năng tăng trưởng lợi nhuận trong tương lai cũng là yếu tố quan trọng trong việc xác định giá trị doanh nghiệp.

Người lao động

Trình độ người lao động là một yếu tố nội tại quan trọng quyết định đến giá trị của doanh nghiệp. Trình độ của người lao động được thể hiện ở kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm và thái độ làm việc của họ. Những yếu tố này có tác động trực tiếp đến năng suất, chất lượng sản phẩm và dịch vụ của doanh nghiệp – Thứ giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng cạnh tranh và gia tăng giá trị định giá.

Dịch vụ tư vấn tài chính doanh của taca: