Chọn đúng mô hình kinh doanh để tăng trưởng bền vững trong môi trường đầy cạnh tranh

Mô hình kinh doanh (Business model) là yếu tố quan trọng trong sự phát triển của bất kỳ doanh nghiệp, tổ chức nào. Nó sẽ là đòn bẩy để thôi thúc hoạt động bán hàng cũng như là “kim chỉ nam” định hướng chiến lược phát triển cho doanh nghiệp ở cả hiện tại và trong tương lai. Tuy nhiên việc lựa chọn được một mô hình phù hợp không hề đơn giản, đặc biệt là những doanh nghiệp mới. 

Mô hình kinh doanh phù hợp cũng là yếu tố quan trọng để giúp thương hiệu của bạn giảm chi phí, tăng lợi nhuận và phát triển toàn diện. Bởi trên thực tế, sản phẩm, dịch vụ là yếu tố có thể dễ dàng sao chép nhưng mô hình kinh doanh thì là trưng của mỗi thương hiệu. Mọi loại mô hình kinh doanh, từ những mô hình nhỏ, vừa đến lớn, đều đóng vai trò quan trọng trong việc định hình cơ cấu hoạt động của doanh nghiệp. Nhờ vào việc này, doanh nghiệp có cái nhìn tổng quan về các yếu tố quan trọng trong chuỗi cung ứng của mình tạo cơ hội để bạn có thể có thể củng cố và mở rộng các yếu tố này để tạo ra một chuỗi cung ứng bền vững trong tương lai.

Nếu doanh nghiệp vẫn chưa biết lựa chọn mô hình kinh doanh nào phù hợp, hoặc nguyên nhân tại sao mô hình kinh doanh của mình đang không hiệu quả, không thể cạnh tranh mạnh mẽ với các đối thủ khác trên thị trường, hãy cũng theo dõi hết bài phân tích hôm nay cùng Taca nhé.

4 sai lầm trong mô hình kinh doanh khiến doanh nghiệp chưa thể khai thác toàn bộ tiềm năng và tăng trưởng bền vững

Michael Lewis, tác giả cuốn sách The New, New Thing: A Silicon Valley Story, nói rằng mô hình kinh doanh là một “thuật ngữ của nghệ thuật”: Hầu hết mọi người đều biết nó khi họ nhìn thấy nó nhưng không thể mô tả chính xác nó.

Mô hình kinh doanh là kế hoạch tổng thể của một tổ chức hoặc công ty (có thể ở dạng văn bản hoặc đồ họa) mô tả cách công ty tạo ra doanh thu và lợi nhuận bằng cách cung cấp các sản phẩm và dịch vụ cho nhóm khách hàng xác định trong một thị trường cụ thể. Yêu cầu cơ bản của một mô hình doanh nghiệp là cần chỉ ra loại sản phẩm hoặc dịch vụ mà doanh nghiệp sẽ cung cấp, cách thức marketing, các chi phí vận hành, sản xuất và bán hàng cũng như kỳ vọng về lợi nhuận.

Trong quá trình xây dựng một doanh nghiệp, thất bại là điều không thể tránh khỏi. Tuy nhiên, bạn muốn những thất bại mà bạn trải qua ở mức độ thấp nhất, không tốn kém và có thể quản lý được thì đây là 6 sai lầm có thể khiến mô hình kinh doanh sụp đổ (trong ngắn hạn hoặc dài hạn) mà bất kì doanh nghiệp nào cũng cần lưu ý.

(1) Mô hinh kinh doanh không giải quyết vấn đề mà khách hàng gặp phải

Mô hình kinh doanh không giải quyết được vấn đề của khách hàng. Trong kinh doanh gọi là không đạt được sự phù hợp giữa sản phẩm và thị trường. Không có mô hình kinh doanh nào có thể tồn tại lâu dài nếu không có sự phù hợp giữa sản phẩm và thị trường, bất kể nó trông tuyệt vời như thế nào trong kế hoạch kinh doanh. 

Ngay cả mô hình canvas – công cụ phổ biến giúp doanh nghiệp xác định mô hình kinh doanh của mình cũng đặt giá trị vào vị trí trung tâm

Loại lỗi này thường xuất phát từ việc tập trung quá mức vào sản phẩm, dịch vụ, công nghệ và tính năng. Điều bạn muốn tập trung trước tiên, trước khi nghĩ đến tính năng, là tìm ra công việc nào mà khách hàng đang cố gắng hoàn thành, nỗi đau nào làm họ khó chịu nhất và lợi ích nào họ đang cố gắng đạt được.

Khi bạn hiểu được điều gì quan trọng nhất đối với khách hàng, hãy đảm bảo sản phẩm và dịch vụ của bạn có thể giảm bớt nỗi đau hoặc tạo ra lợi ích đáng kể . Nếu không, bạn sẽ thất bại ngay cả khi nhắm đúng công việc, nỗi đau và lợi ích.

Theo một nghiên cứu của MangoAds, 70% doanh nghiệp đang phát triển cho rằng việc làm khách hàng hài lòng rất quan trọng. 

Bài học từ sự thất bại của Nokia ở mảng kinh doanh điện thoại – Khi mô hình kinh doanh không thể đáp ứng nhu cầu của khách hàng 

Nhiều người cho rằng, sự sụp đổ của Nokia là do sự đi lên mạnh mẽ của những hãng công nghệ khác như Apple, Samsung và Google. Tuy nhiên, sự thật lại không đơn giản như vậy. Nếu các công ty khác mạnh lên, tại sao Nokia lại không thể mạnh lên?

Nếu nhìn từ khía cạnh giá trị mà Nokia cung cấp cho khách hàng, sự thất bại của Nokia là không thể tránh khỏi. Phản hồi của khách hàng đối với sản phẩm Nokia là nó không cung cấp bất kỳ tính năng, hiệu suất và thông số kỹ thuật hấp dẫn nào với mức giá hợp lý. Những khách hàng thích chơi game trên điện thoại cũng không thích Nokia. Dường như Những điều mà khách hàng cần ở một chiếc điện thoại thông minh Nokia đều không đáp ứng được, hoặc không đáp ứng tốt bằng đối thủ (Samsung, Apple). 

Sự thụt lùi của Nokia thể hiện rõ nhất ở mảng phần mềm khi hãng vẫn trung thành với một hệ điều hành lỗi thời là Symbian. Hệ điều hành này yêu cầu phải viết lại toàn bộ mã cho mỗi mẫu điện thoại mới nên đã bị nhiều nhà phát triển ứng dụng chán ghét từ lâu. Trong khi các công ty phát triển phần mềm đua nhau viết chương trình cho chiếc iPhone của Apple và hệ điều hành điện thoại di động Android của Google, hệ điều hành Symbian của Nokia rơi vào cảnh bị các hãng phần mềm “ghẻ lạnh” vì hệ điều hành này yêu cầu viết lại toàn bộ mã cho mỗi mẫu điện thoại. 

Phiên bản đầu tiên mang tên N97 của dòng điện thoại thông minh cao cấp nhất của Nokia đã gây nhiều thất vọng. Theo giới chuyên môn, chiếc điện thoại này tuy có rất nhiều tính năng tuyệt vời, nhưng lại lại sử dụng hệ điều hành Symbian, khiến các tính năng khó phát huy hết tác dụng. Có người ví von, N97 giống như một chiếc xe hơi có mọi thứ hoàn hảo trừ một động cơ tồi.

Sự thất bại trong mảng kinh doanh điện thoại của Nokia đến từ nhiều lý do: sự hời hợt trong định hướng chiến lược của ban lãnh đạo, tái cấu trúc ồ ạt, đấu đá nội bộ, tập trung và phần cứng điện thoại,… nhưng chính sự từ chối của khách hàng dẫn đến việc sụt giảm doanh số khiến Nokia không thể tiếp tục mô hình kinh doanh này và mọi chuyện kết thúc vào tháng 9/2013, Nokia quyết định bán mảng kinh doanh điện thoại cho Microsoft. 

 (2) Mô hình kinh doanh có “lỗi” hoặc thực thi kém

Để thành công, mô hình kinh doanh không chỉ hiệu quả với khách hàng mà còn với công ty của bạn

Giải quyết các vấn đề của khách hàng và tìm ra sự phù hợp giữa sản phẩm và thị trường chỉ là một trong nhiều yếu tố quan trọng tạo nên sự thành công của một mô hình kinh doanh. Doanh nghiệp có những giải pháp ưu việt, những công nghệ tân tiến, những sản phẩm khiến khách hàng “thèm muốn” nhưng vẫn có thể thất bại nếu không có mô hình kinh doanh với những yếu tố phù hợp để duy trì liên tục những “ưu thế” đó. 

Sai sót rõ ràng nhất là khi các đề xuất giá trị của mô hình kinh doanh tạo ra nhiều chi phí hơn doanh thu từ khách hàng. Doanh nghiệp chắc chắn sẽ biến mất, ngay cả với các sản phẩm được chào đón nhất. Doanh nghiệp có thể đang chọn sai mô hình doanh thu hoặc cấu trúc giá hoặc đánh giá thấp chi phí phải chịu từ các hoạt động, nguồn lực và quan hệ đối tác cần thiết để tạo ra và cung cấp đề xuất giá trị của mình. 

Một ví dụ nữa là về kênh phù hợp để tiếp cận và cung cấp giá trị cho khách hàng. Dù sản phẩm, dịch vụ của doanh nghiệp tốt cho khách hàng tiềm năng đến mức nào nếu họ không biết đến bạn thì cũng “xôi hỏng bỏng không”!

Bỏ qua những sai lầm phía trên, mô hình kinh doanh của bạn vẫn có thể thất bại nếu bạn thực hiện kém. Nếu các nguồn lực của công ty bạn (vật chất, con người và vốn) không được sắp xếp hợp lý xung quanh các yếu tố quan trọng nhất của mô hình kinh doanh, thì nó có khả năng thất bại.

Hầu hết các công ty đều đo lường và giám sát rất nhiều thứ, nhưng hiếm khi họ sử dụng mô hình kinh doanh làm điểm khởi đầu để xác định các yếu tố thành công quan trọng cần tuân theo. Bằng cách thường xuyên đo lường và giám sát các yếu tố thành công chính của mô hình kinh doanh, bạn có thể đảm bảo sự liên kết phù hợp của các nguồn lực xung quanh mô hình. 

Các công ty tốt thực hiện hoàn hảo nhưng các công ty tốt nhất tìm cách cải thiện và tinh chỉnh mô hình kinh doanh của họ không ngừng nghỉ trong khi chủ động tìm cách tái tạo chúng hoàn toàn.

Thất bại kinh điển của Kodak – Thứ Kodak bỏ lỡ là mô hình kinh doanh mới chứ không phải công nghệ

Nguyên mẫu đầu tiên của máy ảnh kĩ thuật số được tạo ra vào năm 1975 bởi Steve Sasson, một kỹ sư của Kodak. Dù còn nhiều hạn chế nhưng rõ ràng có tiềm năng đột phá rất lớn.Kodak đã đầu tư hàng tỉ USD để phát triển hàng loạt máy ảnh kĩ thuật số. Nhiều nhà phân tích cho rằng Kodak đã quản lý sai khoản đầu tư vào máy kỹ thuật khiến hoặc cố chấp với dòng theo đuổi mô hình kinh doanh truyền thống (film) thay vì chấp nhận sự đơn giản của kỹ thuật số trở thành một phần của mô hình kinh doanh mới, và dẫn đến thất bại về sau. 

Nhưng thực sự việc bỏ lỡ máy ảnh kỹ thuật số khiến Kodak thất bại sao? Điều mà Kodak thực sự bỏ lỡ là khi máy ảnh dần hợp nhất với điện thoại và người dùng chuyển từ in ảnh sang đăng ảnh lên mạng xã hội. Dù Kodak là người gần nhất với cơ hội này, nhưng chính sự trung thành mô hình kinh doanh truyền thống đã khiến họ hoàn toàn bỏ lỡ cơ hội này. Vậy ai là kẻ đã thay Kodak nắm lấy cơ hội này? Thành công nhất phải kể đến đó là Facebook. 

Trước cả khi Mark Zuckerberg viết dòng mã đầu tiên cho Facebook, Kodak đã mua lại một trang chia sẻ ảnh trực tuyến có tên Ofoto vào năm 2001. những tính năng tiên phong cho xu hướng mạng xã hội hiện nay – nơi mọi người có thể chia sẻ hình ảnh, cập nhật trạng thái cá nhân và thông tin liên tục.Kodak chỉ sử dụng Ofoto để thu hút khách hàng in ảnh kĩ thuật số. Cuối cùng, trang web được bán lại cho Shutoston như một phần trong kế hoạch phá sản của họ với giá chưa đến 25 triệu USD vào tháng 4/2012. Cùng tháng đó, Facebook đã chi 1 tỉ USD để mua lại Instagram, công ty do 13 nhân viên Systrom đồng sáng lập 18 tháng trước đó

Trong khi Kodak trì trệ và cuối cùng vấp ngã, Fuji – đối thủ cạnh tranh trực tiếp trong lĩnh vực film truyền thống, đã ráo riết tìm hiểu những cơ hội mới, tạo ra các sản phẩm hỗ trợ cho việc kinh doanh phim như quang học băng từ và băng video.Họ thậm chí đã bắt đầu mở rộng vào lĩnh vực photocopy và thiết bị văn phòng, đặc biệt là liên doanh với Xerox. Ngày nay, công ty có doanh thu hàng năm trên 20 tỉ USD, cạnh tranh trong cả hoạt động y tế và điện tử, thu được doanh thu đáng kể từ các giải pháp xử lí tài liệu.

Có thể thấy rằng việc bỏ lỡ công nghệ không dẫn đến thất bại như nhiều người vẫn tưởng. Thất bại thực sự của Kodak là họ đã không  nắm lấy các mô hình kinh doanh mới, tận dụng cơ hội mới mở ra nhờ sự ra đời của công nghệ mới. Kodak đã chế tạo máy ảnh kỹ thuật số (công nghệ mới) và thậm chí hiểu rằng hình ảnh sẽ được chia sẻ trực tuyến (cơ hội cho mô hình kinh doanh mới). Nhưng họ thất bại vì chỉ xem chia sẻ ảnh trực tuyến là lĩnh vực mới thay vì giải pháp mở rộng ngành kinh doanh in ấn truyền thống.

(3) Mô hình kinh doanh không đủ cạnh tranh

Một mô hình kinh doanh có thể có vẻ vượt trội hơn các mô hình khác khi được phân tích riêng lẻ nhưng lại tạo ra ít giá trị hơn các mô hình khác khi xem xét các nhân tố khác. Đánh giá các mô hình theo cách độc lập dẫn đến đánh giá sai lầm về điểm mạnh và điểm yếu của chúng và đưa ra quyết định sai lầm. Đây là lý do lớn khiến rất nhiều mô hình kinh doanh mới thất bại….

Không có mô hình kinh doanh nào là thất bại, vì sự thành bại còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau như thị trường, quản lý, chiến lược, và hoàn cảnh kinh tế. Tuy nhiên, có một số mô hình không đủ cạnh tranh sẽ dễ dàng gặp thất bại hơn ví dụ như những mô hình kinh doanh không có giá trị độc đáo.

Trong thương mại điện tử khi mà các cửa hàng bán các sản phẩm trực tuyến mà không có sự khác biệt giá trị bổ sung so với các đối thủ cạnh tranh lớn như Amazon, eBay dễ gặp khó khăn trong việc thu hút và giữ chân khách hàng. Sự thật là có tới 90% các thương hiệu thương mại điện tử thất bại chỉ trong vòng 4 tháng sau khi ra mắt – tỷ lệ thất bại “quá nhanh” với ngành bán lẻ truyền thống và trong toàn bộ hệ sinh thái khởi nghiệp.

Nguyên nhân là vì khách hàng ở lĩnh vực này ra quyết định rất nhanh, nhanh hơn nhiều so với bán lẻ truyền thống, và có nhiều yếu tố tác động đáng kế để quyết định mua hàng cuối cùng (chất lượng sản phẩm, dịch vụ, thời gian, phương thức thanh toán, niềm tin, sản phẩm thay thế…). Sản phẩm tốt + giá tốt không đồng nghĩa với được chào đón ở thương mại điện tử . Doanh nghiệp cần có một mô hình kinh doanh không chỉ độc đáo hơn so với đối thủ ở một số điểm mà còn cần sự tốt toàn diện (tức là không có mặt nào kém dưới mức trung bình) và phải cải tiến rất là nhanh để cạnh tranh được trên mặt trận internet. 

(4) Bỏ qua các mối đe dọa bên ngoài môi trường kinh doanh 

Khi có mô hình kinh doanh phù hợp, giải quyết được vấn đề của khách hàng, tất cả mọi vấn đề đã xong? Thực ra là chưa. Rủi ro thất bại trong mô hình kinh doanh cuối cùng bắt nguồn từ các mối đe dọa bên ngoài. Mối đe dọa rõ ràng nhất là đối thủ cạnh tranh tiềm năng của bạn. Bạn thậm chí có thể không bao giờ có được khách hàng nếu mô hình kinh doanh của đối thủ khóa chặt khách hàng và ngăn cản họ chuyển sang bạn (ví dụ như cạnh tranh với các sản phẩm của Apple).

Ngoài ra, công việc, nỗi đau và lợi ích mong muốn của khách hàng có thể thay đổi và phát triển theo thời gian, đặc biệt là khi có những dịch vụ thay thế mới và cạnh tranh hơn.Những thay đổi trong môi trường vĩ mô cũng như sự thay đổi về xu hướng công nghệ, quy định, xã hội, văn hóa và kinh tế xã hội có thể tác động lớn đến khả năng tồn tại của mô hình kinh doanh của bạn, cả trong tương lai gần và tương lai xa. 

Các công ty thành công nhất liên tục rà soát môi trường mô hình kinh doanh của mình để nắm bắt các mối đe dọa sắp xảy ra đối với mô hình kinh doanh của họ

Lựa chọn đúng mô hình kinh doanh là điều kiện tiên quyết để kinh doanh thành công 

Chiến lược đã là nền tảng chính của khả năng cạnh tranh trong ba thập kỷ qua, nhưng trong tương lai, việc tìm kiếm lợi thế bền vững có thể bắt đầu từ mô hình kinh doanh

Việc lựa chọn mô hình kinh doanh phù hợp có thể là một phần rất quan trọng trong câu đố thành công của doanh nghiệp bạn: nó cung cấp một lộ trình mà bạn có thể sử dụng để giữ cho mình đi đúng hướng.

Hãy bắt đầu bằng cách bạn dự định tương tác với khách hàng của mình.Bạn có thể tìm ra mô hình kinh doanh phù hợp bằng cách đánh giá thị trường, cung cấp và nhắm mục tiêu đến người tiêu dùng cũng như tham khảo ý kiến ​​của các chuyên gia và nhà đầu tư trong ngành. Bằng cách tham dự các sự kiện thương mại và công nghiệp và tạo ra một cơ sở khách hàng vững chắc, bạn có thể theo kịp các diễn biến của thị trường và định vị doanh nghiệp của mình để tăng trưởng và thành công lâu dài. 

Việc lựa chọn mô hình kinh doanh phù hợp đòi hỏi phải đầu tư đáng kể về thời gian, nghiên cứu và phát triển kiến ​​thức chuyên sâu về ngành của bạn và khách hàng mục tiêu của bạn—nhưng khoản đầu tư này có thể mang lại lợi nhuận trong dài hạn.

Lựa chọn mô hình kinh doanh dựa trên tiêu chí gì?

Tiềm năng và quy mô thị trường: Hãy xác định tiềm năng và độ lớn của thị trường, thị trường bạn chọn có bao nhiêu khách hàng và doanh nghiệp của bạn có thể phục vụ được bao nhiêu trong số đó. Bạn có thể chọn nhiều phân khúc hoặc chỉ lựa chọn đánh vào thị trường ngách, nhưng cần xác định rõ đặc điểm của khách hàng mục tiêu, Điều này sẽ giúp định hình căn bản những yếu tố cần cho mô hình kinh doanh của bạn.

Đối thủ cạnh tranh: Biết rõ đối thủ cạnh tranh là ai, đang làm gì là điều tất yếu, Hơn thế, bạn cần xác định rõ, điểm gì tạo nên sự khác biệt trong sản phẩm, dịch vụ của bạn so với những thứ đã có sẵn trên thị trường. Hãy trả lời câu hỏi: “Tại sao khách hàng lựa chọn sản phẩm của bạn chứ không phải của những công ty khác?” để xác định lợi thế cạnh tranh của mình. Ngay cả khi công ty hoạt động trong một lĩnh vực hoàn toàn mới, bạn cũng cần xem xét khả năng xuất hiện của các đối thủ cạnh tranh tiềm năng để lựa chọn một mô hình kinh doanh đúng đắn nhất.

Kênh phân phối: Có rất nhiều cách để đưa sản phẩm, dịch vụ hoặc ý tưởng của bạn ra thị trường: lực lượng bán hàng trực tiếp, nhà phân phối, trang web thương mại điện tử, cửa hàng bán lẻ, … Trong một số trường hợp, bạn thậm chí có thể chọn cách kết hợp các kênh phân phối trên. Đây là một quyết định quan trọng vì lợi nhuận và chi phí có thể rất lớn tùy thuộc vào việc áp dụng kênh phân phối phù hợp vào mô hình kinh doanh.

Dòng chi phí – doanh thu – lợi nhuận: Kinh doanh là để tạo ra lợi nhuận. Một mô hình kinh doanh hiệu quả cần tạo ra dòng tiền ổn định và tăng trưởng bền vững. Vì vậy, sẽ thật thiếu sót nếu bản kế hoạch của bạn không có một bản báo cáo dự kiến chi tiết về tài chính. Hãy liệt kê tất cả những chi phí mà doanh nghiệp cần, tính toán các nguồn doanh thu có thể, đâu sẽ là doanh thu chủ lực, thời điểm hoàn vốn và bắt đầu sinh lợi nhuận. Tất nhiên, kế hoạch và thực tế sẽ có sự chênh lệch nhất định, nhưng bám sát bản kế hoạch sẽ giúp công ty tránh được những chi tiêu lãng phí và kiểm soát nguồn tiền tốt hơn.

Không ít người đã lựa chọn sai mô hình kinh doanh và phải trả giá đắt. Do đó, trước khi bắt tay vào thực hiện kế hoạch kinh doanh của mình, mỗi người cần xem xét thật kỹ các yếu tố được đề cập ở trên để tránh những sai lầm không đáng có, góp phần tạo ra những doanh nghiệp khởi nghiệp thành công trong tương lai.

Ưu và nhược điểm của 5 mô hình kinh doanh tiềm năng nhất hiện nay

Tôi phải rào trước thế này, sẽ không có một loại mô hình kinh doanh cụ thể nào cả. Không phải tất cả các công ty đều giống nhau và mỗi công ty có những cách kiếm tiền khác nhau, những mô hình kinh doanh dưới đây đã thành công và được công nhận nhưng không phải duy nhất. Mỗi doanh nghiệp trong dài hạn sẽ cần phát triển mô hình của riêng mình và không bó hẹp mình trong bất kì một khuôn khổ kinh doanh sẵn có nào.

(1) Mô hình kinh doanh online

Hình thức kinh doanh thông qua mạng xã hội, website và kênh trực tuyến,…Với kinh doanh online, bạn hoàn toàn có thể quảng bá sản phẩm, dịch vụ của mình trên các kênh online (kênh mạng xã hội, website, sàn thương mại điện tử). Ưu điểm lớn nhất của mô hình này giúp nhà bán hàng tối ưu được rất nhiều chi phí cũng như không bị giới hạn về không gian, thời gian. Cùng với sự phát triển của công nghệ 4.0, kinh doanh online chắc chắn là mô hình kinh doanh mang lại nhiều tiềm năng và cơ hội phát triển nhất.

Tuy nhiên, mô hình này cũng có một số hạn chế là khách hàng thường xuyên đắn đo và cân nhắc việc mua hàng bởi họ không thể trực tiếp nhìn thấy sản phẩm và nghi ngại về chất lượng thực tế. Có nhiều nhân tố ảnh hướng đến quyết định mua hàng cuối cùng của khách hàng trên internet. Rào cản gia nhập thị trường với mô hình này rất thấp nhưng mức độ đào thải cũng cực kì cao, 90% là là con số nhưng thương hiệu phải dừng lại chỉ trong vòng 4 tháng bắt đầu bán hàng trên internet. 

(2) Mô hình kinh doanh nhà sản xuất

Mô hình kinh doanh sản xuất là mô hình mà doanh nghiệp sẽ tập trung vào việc sản xuất sản phẩm từ nguyên liệu thô đầu vào. Sau đó, sản phẩm sẽ được bán cho nhà bán lẻ, nhà phân phối hoặc người tiêu dùng. 

Để đi theo mô hình này, doanh nghiệp cần đầu tư nhiều máy móc, trang thiết bị cũng như công nghệ sản xuất. Quy trình sản xuất cũng đòi hỏi khá nhiều nhân công, dễ gặp rủi ro về biến động giá nguyên vật liệu cũng như chi phí sản xuất. Tuy nhiên nếu làm tốt, doanh nghiệp sẽ tạo được lợi thế cạnh tranh, tạo được nguồn lợi nhuận ổn định từ việc bán sản phẩm.

Intel chính là một ví dụ điển hình về mô hình kinh doanh nhà sản xuất. Công ty sản xuất chip máy tính lớn nhất thế giới cho laptop, máy case cùng nhiều thiết bị khác. Ngoài ra, Samsung cũng là một công ty sản xuất điện thoại thông minh, máy tính bảng, tủ lạnh… sử dụng mô hình này. Họ có nhà máy để sản xuất riêng các sản phẩm của mình.

(4) Mô hình kinh doanh thương mại điện tử

Mô hình kinh doanh này có thể tận dụng được những lợi thế của mạng Internet, mọi cá nhân, doanh nghiệp đều có thể bán hàng và thu lợi từ mô hình này. Trên thực tế, mô hình kinh doanh thương mại điện tử sẽ bao gồm: 

• Mô hình B2B (Business To Business): Mô hình kinh doanh thương mại điện tử này được hiểu là mô hình cung cấp các sản phẩm, dịch vụ từ doanh nghiệp này đến doanh nghiệp khác qua các nền tảng Internet. Mô hình B2B thường gặp có thể kể đến như: Alibaba, Amazon,…
• Mô hình B2C (Business To Consumer): Đây là mô hình kinh doanh mà ở đó, doanh nghiệp bán hàng cho các cá nhân, người tiêu dùng cuối cùng trên nền tảng trực tuyến. 
• Mô hình C2C (Consumer To Consumer): Mô hình kinh doanh này thể hiện các hoạt động mua bán, trao đổi qua Internet giữa các cá nhân, người tiêu dùng với nhau. Một số nền tảng, website hoạt động theo mô hình C2C có thể kể đến như: Ebay, Chợ Tốt, Shopee, Sendo,…

(5) Mô hình kinh doanh nhượng quyền

Đối với mô hình này, bên nhượng quyền sẽ cung cấp cho phía được nhượng quyền giấy phép kinh doanh, thương hiệu, tài liệu đào tạo,… Phía được nhượng quyền sẽ được phép bán sản phẩm, dịch vụ của bên nhượng quyền. Tùy vào chính sách mà bên nhận nhượng quyền sẽ trả phí nhượng quyền hoặc phần trăm doanh thu tùy thỏa thuận. Một trong những ví dụ thành công điển hình của mô hình kinh doanh nhượng quyền chính là McDonald’s với số nhà hàng được nhượng quyền chiếm tới 93% tổng số nhà hàng. 

Chắc hẳn bạn cũng đã nghe tới các mô  hình kinh doanh như: mô hình Dropshipping, mô hình lợi nhuận từ sản phẩm đi kèm, mô hình kinh doanh cho thuê, mô hình kinh doanh đa thương hiệu, mô hình Freemium…..Có hằng hà sa số các mô hình kinh doanh đã thành công khác mà nếu kể hết ở đây thì đến ngày mai cũng không xong, nếu bạn muốn biết thêm những phân tích chuyên sâu về từng mô hình kinh doanh này, hãy cùng đón đọc các bài viết giá trị tại website của Taca trong thời gian tới nhé!!!

Một doanh nghiệp có nên kết hợp nhiều mô hình kinh doanh không?

Khi một mô hình kinh doanh là không đủ doanh nghiệp cần học cách để vận hành nhiều mô hình kinh doanh khả thi cùng lúc

Cố gắng vận hành nhiều hơn một mô hình kinh doanh cùng một lúc là điều vô cùng khó khăn—và thường được coi là nguyên nhân chính dẫn đến thất bại về mặt chiến lược. Tuy nhiên, có rất nhiều tình huống mà công ty cần giải quyết nhiều phân khúc khách hàng, sử dụng một mô hình kinh doanh cụ thể cho từng phân khúc.

Những mục tiêu như: loại bỏ đối thủ cạnh tranh hoặc ngăn chặn những kẻ phá hoại tiềm ẩn trong thị trường hiện tại, để mở rộng sang các thị trường mới, để sử dụng hiệu quả hơn các tài sản cố định và các nguồn lực khác hoặc để phát triển các luồng thu nhập mới, đôi khi sẽ cần để sự hoạt động song song của nhiều mô hình kinh doanh khác nhau.  

Một số mô hình kinh doanh bổ sung có thể hỗ trợ lẫn nhau đến mức chúng có thể biến những khả năng không khả thi thành cơ hội sinh lời.

Doanh nghiệp hoàn toàn có thể kết hợp nhiều mô hình kinh doanh để mang lại lợi ích tối đa. Theo đó, nếu áp dụng đúng cách các mô hình kinh doanh với nhau, doanh nghiệp sẽ đạt được những lợi ích sau đây:

• Tăng doanh thu, lợi nhuận: Doanh nghiệp sẽ khai thác được nhiều nguồn thu khác nhau, giảm sự phụ thuộc cũng như rủi ro vào một mô hình nhất định.
• Tăng sự cạnh tranh: Bằng việc kết hợp nhiều mô hình kinh doanh, doanh nghiệp sẽ tạo ra sự khác biệt, lợi thế so với đối thủ, qua đó tăng tính cạnh tranh.
• Mở rộng thị trường: Áp dụng đa dạng mô hình bán hàng đồng nghĩa với việc doanh nghiệp sẽ tiếp cận được nhiều khách hàng tiềm năng khác nhau, qua đó nhanh chóng mở rộng thị trường.
• Dễ dàng thích ứng với thị trường: Thị trường luôn có những biến động nhất định, do đó nếu sử dụng đa dạng mô hình, doanh nghiệp sẽ chủ động hơn trong việc điều chỉnh chiến lược kinh doanh nếu thị trường có sự thay đổi.

Ví dụ điển hình nhất về việc doanh nghiệp sử dụng kết hợp đa dạng mô hình bán hàng có thể kể đến Amazon – Công ty áp dụng mô hình kinh doanh online, mô hình kinh doanh sàn thương mại điện tử, mô hình kinh doanh tiếp thị liên kết…. Google cũng đang áp dụng mô hình kinh doanh doanh thu ẩn, mô hình kinh doanh trả phí Premium… và đạt được nhiều lợi nhuận từ nhiều nguồn khác nhau.

Tuy nhiên, việc áp dụng nhiều mô hình kinh doanh khác nhau cũng khiến doanh nghiệp phải đối mặt với nhiều thách thức:

• Quản lý phức tạp hơn: Để có thể vận hành trơn tru, doanh nghiệp cần có hệ thống quản lý hiệu quả, tránh xảy ra những sai sót hoặc nhầm lẫn.
• Tăng chi phí: Việc tăng chi phí vận hành, chi phí quản lý là không thể tránh khỏi khi doanh nghiệp kết hợp nhiều mô hình bán hàng với nhau.
• Mâu thuẫn lợi ích: Mỗi mô hình kinh doanh khác nhau sẽ có những chiến lược và mục tiêu khác nhau, từ đó dẫn đến các mâu thuẫn về lợi ích.

Khuyến nghị: Với từng ngành việc áp dụng nhiều mô hình kinh doanh cùng lúc dựa trên lợi thế mà doanh nghiệp có thể mang lại những lợi ích riêng, nhưng những doanh nghiệp có ý định áp dụng đa mô hình phải chấp nhận rủi ro khi quản lý nhiều hơn một mô hình: độ phức tạp, kỹ năng đa dạng, nhân sự linh hoạt hơn, đầu tư nhiều tiền hơn,….. 

Lời khuyên của chúng tôi là doanh nghiệp cần có một danh mục các mô hình kinh doanh khả thi. Vì một số mô hình kinh doanh sẽ có lãi và một số mô hình thì không, và sẽ có những mô hình kinh doanh có thể loại trừ lẫn nhau hoặc bổ trợ nhau. 

Ví dụ, Verizon biết rằng điện thoại cố định đang biến mất. Rất nhiều công ty là tiếp tục kéo dài sự thành công của một mô hình đã cũ (giống như việc tiếp tục vắt sữa một con bò đã già), nhưng Ivan Seidenberg đã đầu tư vào bốn hoặc năm công nghệ mạng (thoạt nhìn có vẻ loại trừ lẫn nhau) và để chúng hoạt động cho đến khi rõ ràng công nghệ nào sẽ chiếm ưu thế. Sau đó, ông đầu tư mạnh vào công nghệ đó và đóng cửa các công nghệ khác. 

Hầu hết các công ty không làm như vậy. Thay vào đó, họ tài trợ toàn bộ cho một dự án có số liệu tốt nhất và khi thất bại doanh nghiệp của họ cũng lao đao, hoặc thậm chí là tiêu tùng vì sự khắc nghiệt của thị trường. 

Lựa chọn mô hình kinh doanh tốt nhất dựa trên lĩnh vực kinh doanh

Có nhiều mô hình kinh doanh như tôi đề cập phía trên, và thực tế là rất ít doanh nghiệp theo đuổi một mô hình kinh doanh duy nhất trong số đó, chẳng hạn như các doanh nghiệp kết hợp bán lẻ trên internet với các cửa hàng truyền thống hoặc các tổ chức thể thao.

Và mỗi một ngành sẽ có đặc trưng riêng và một mô hình kinh doanh được đa số doanh nghiệp sử dụng nhưng dù áp dụng mô hình giống nhau, doanh nghiệp vẫn cần sự độc đáo và khác biệt để phát triển.

Và có một điều khá thú vị như này, mô hình kinh doanh có thể học hỏi lẫn nhau: doanh nghiệp có thể kết hợp nhiều mô hình hay nói đúng hơn là một vài yếu tố trong một mô hình kinh cụ thể ( từ những ngành nghề khác biệt) để tạo ra một mô hình kinh doanh hiệu quả hơn. Hãy xem xét ngành công nghiệp dao cạo râu. Gillette rất vui khi bán cán dao cạo Mach3 với giá gốc hoặc thấp hơn để có được khách hàng ổn định cho các loại lưỡi dao cạo có lợi nhuận cao hơn gấp 10 lần

Mô hình kinh doanh này của Gillette là một biến thể cao cấp hơn  mô hình kinh doanh freemium (*) đã tồn tại lâu, gọi là mô hình Razor-Razorblade(*). Dù có xuất phát điểm là từ ngành bán lẻ dao cạo, nhưng những doanh nghiệp ở ngành bán lẻ khác hoàn toàn có thể áp dụng  với mức chiết khấu lớn để cung cấp một mặt hàng phụ thuộc với mức giá cao hơn đáng kể.

Điểm mấu chốt là mô hình kinh doanh này thực sự tạo ra giá trị cao hơn cho các sản phẩm hoặc dịch vụ mà bạn cung cấp, đừng băn khoăn về việc liệu nó đã đươc áp dụng bởi các đối thủ cùng ngành trước đó hay chưa. Nếu mạnh mẽ và chấp nhận rủi ro hơn, biết đâu doanh nghiệp của bạn sẽ trở thành kẻ tiên phong cho một xu hướng mới của ngành.

(*) Mô hình Razor-Razorblade  là một chiến thuật định giá trong đó một hàng hóa phụ thuộc được bán với giá lỗ (hoặc giá gốc) và một hàng hóa tiêu dùng đi kèm sẽ tạo ra lợi nhuận.

(*) Freemium là sự kết hợp của hai từ “miễn phí” và “cao cấp”, là một loại mô hình kinh doanh cung cấp miễn phí các tính năng cơ bản của sản phẩm hoặc dịch vụ cho người dùng và tính phí cao cấp cho các tính năng bổ sung hoặc nâng cao. Một vài doanh nghiệp thành công với mô hình kinh doanh này có thể kể đến như Youtube, Spotify, Netflix,…

Hướng dẫn xây dựng mô hình kinh doanh thành công – Làm thế nào để tạo ra một mô hình kinh doanh thành công của riêng bạn? 

Như bạn có thể hình dung, rõ ràng là không có mô hình kinh doanh nào phù hợp với mọi công ty, và mọi tình huống, hơn nữa , không thể nghĩ rằng nó sẽ tồn tại mãi mãi , xét đến những đổi mới liên tục diễn ra trên thị trường; do đó, điều cần thiết là phải phân tích lại mô hình của bạn và cập nhật nó theo định kỳ.

Vì vậy, việc xác định nó trong giai đoạn khởi nghiệp là điều cần thiết, nhưng việc đặt câu hỏi trong nhiều năm để cập nhật và theo kịp tương lai cũng quan trọng không kém.

Xác định những yếu tố cốt lõi trong mô hình kinh doanh của bạn

Tạo giá trị cho khách hàng: lời hứa của công ty với khách hàng mục tiêu. Lý do khách hàng nên mua sản phẩm từ doanh nghiệp. Cách sản phẩm đáp ứng nhu cầu, tại sao sản phẩm tốt hơn các sản phẩm tương tự trên thị trường. Giá trị cho khách hàng là đi thẳng vào vấn đề và hấp dẫn các động lực ra quyết định mạnh mẽ nhất của khách hàng. Giá trị này phải luôn được hiển thị nổi bật trên website và các điểm tiếp xúc với người tiêu dùng, trực quan (để khách hàng có thể đọc và lắng nghe mà không cần giải thích gì thêm). 

Xác định các nguồn lực và quy trình chính. Sau khi đã nêu rõ đề xuất giá trị cho cả khách hàng và doanh nghiệp, các công ty cần xem xét các nguồn lực và quy trình chính cần thiết để cung cấp giá trị đó. Ví dụ, đối với một công ty dịch vụ chuyên nghiệp, các nguồn lực chính thường là con người của công ty và các quy trình chính tự nhiên liên quan đến con người (ví dụ như đào tạo và phát triển). Đối với một công ty hàng hóa đóng gói, các thương hiệu mạnh và các nhà bán lẻ kênh được lựa chọn kỹ lưỡng có thể là các nguồn lực chính và các quy trình xây dựng thương hiệu và quản lý kênh liên quan. 

>>>> Khuyến nghị: nguồn lực và quy trình riêng lẻ tạo nên sự khác biệt mà là mối quan hệ của chúng với nhau. Các công ty hầu như luôn cần tích hợp các nguồn lực và quy trình chính của mình theo một cách độc đáo để hoàn thành công việc một cách hoàn hảo cho một nhóm khách hàng. Khi họ làm như vậy, họ hầu như luôn tạo ra lợi thế cạnh tranh lâu dài. Trước tiên, hãy tập trung vào đề xuất giá trị và công thức lợi nhuận để làm rõ cách các nguồn lực và quy trình đó cần liên quan với nhau. Ví dụ, hầu hết các bệnh viện đa khoa đều đưa ra đề xuất giá trị có thể được mô tả là “Chúng tôi sẽ làm bất cứ điều gì cho bất kỳ ai”. Việc trở thành tất cả mọi thứ cho tất cả mọi người đòi hỏi các bệnh viện này phải có một bộ sưu tập lớn các nguồn lực (chuyên gia, thiết bị, v.v.) không thể kết hợp với nhau theo bất kỳ cách độc quyền nào. Kết quả không chỉ là thiếu sự khác biệt mà còn là sự không hài lòng.

Một số công cụ để doanh nghiệp xây dựng mô hình kinh doanh phù hợp:

Mô hình kinh doanh canvas – 9 yếu tố lõi của một mô hình kinh doanh của mọi doanh nghiệp

Quy trình xây dựng mô hình kinh doanh có đang phù hợp với doanh nghiệp của bạn 

Xây dựng một Mô hình kinh doanh tập trung làm “rõ nét” sự khác biệt trong chiến lược và có thể lặp lại nhiều lần

Sự khác biệt là bản chất của chiến lược, nguồn gốc chính của lợi thế cạnh tranh. 80% trong số những doanh nghiệp thành công có sự khác biệt được xác định rõ ràng (và dễ hiểu) ở trung tâm chiến lược của họ. 

Sự khác biệt của Nike nằm ở sức mạnh của thương hiệu, mối quan hệ của công ty với các vận động viên hàng đầu và thiết kế sản phẩm tập trung vào hiệu suất đặc trưng của hãng. Sự khác biệt của Singapore Air đến từ những cách độc đáo của hãng trong việc cung cấp dịch vụ cao cấp với chi phí hợp lý trên các chuyến bay công tác đường dài. Sự khác biệt của Apple bao gồm khả năng sâu sắc trong việc viết phần mềm dễ sử dụng, hệ thống iTunes tích hợp và sự đơn giản trong thiết kế và dòng sản phẩm (Apple chỉ có khoảng 60 SKU chính)

Nhưng sự khác biệt trong mô hình kinh doanh đang có xu hướng mất dần theo thời gian, và nguyên nhân KHÔNG PHẢI  vì các đối thủ cạnh tranh sao chép quá nhanh khiến bạn mất đi ưu thế mà đến từ vấn đề nội tại của từng doanh nghiệp: Sự tăng trưởng do sự khác biệt thành công tạo ra sẽ tạo ra sự phức tạp và một công ty phức tạp có xu hướng quên mất điều mình giỏi (sự khác biệt đưa họ đến thành công)

Khi sản phẩm gia tăng, các phi vụ M&A đưa công ty ra xa cốt lõi thành công, đưa các nhân viên tuyến đầu ngày càng xa rời văn phòng của CEO khiến họ mất đi cảm giác về các ưu tiên chiến lược của công ty. Việc thiếu tính nhất quán làm suy yếu năng lực lõi trong mô hình kinh doanh  và làm chậm khả năng học hỏi của công ty. 

Xây dựng sự khác biệt cơ trong mô hình kinh doanh cần mạnh mẽ hơn, doanh nghiệp phải học được cách đưa sự khác biệt của mình lên tuyến đầu, tạo ra một tổ chức sống và hít thở các lợi thế chiến lược của mình ngày này qua ngày khác.Duy trì nó theo thời gian thông qua việc liên tục thích ứng với những thay đổi trên thị trường. Và học cách chống lại tiếng gọi của ý tưởng “trendy” nhưng ít bền vững từ  các đối thủ cạnh tranh. 

Kết quả là một mô hình kinh doanh đơn giản, có thể lặp lại mà một công ty có thể áp dụng cho các sản phẩm và thị trường mới nhiều lần để tạo ra sự tăng trưởng bền vững. Sự đơn giản có nghĩa là mọi người trong công ty đều cùng chung một quan điểm—và không ai quên nguồn gốc của thành công trong mô hình kinh doanh mà họ đang theo đuổi. 

Hầu hết các cải tiến, ngay cả những cải tiến mang tính đột phá, chỉ ảnh hưởng đến một phần của mô hình kinh doanh.Sức mạnh của một mô hình kinh doanh lặp lại là nó có thể biến “sự khác biệt” của doanh nghiệp thành thói quen, hành vi và hệ thống hoạt động 

Dịch vụ tư vấn chiến lược kinh doanh phát triển doanh nghiệp

Câu hỏi thường gặp

Mô hình kinh doanh là gì?

Khái niệm mô hình kinh doanh hay Business Model xuất hiện từ những năm 1990 và được nhiều chuyên gia, người làm kinh doanh sử dụng cho đến hiện nay. Mô hình kinh doanh là khuôn mẫu cho một doanh nghiệp, tổ chức vận hành, qua đó mang lại doanh thu và lợi nhuận cao. 

Bản chất, một mô hình kinh doanh tập trung vào 4 vấn đề cốt lõi:

• Lựa chọn sản phẩm/dịch vụ công ty kinh doanh.
• Cách để tiếp thị sản phẩm/dịch vụ đến với khách hàng.
• Chi phí vận hành mô hình kinh doanh là bao nhiêu.
• Cách để chuyển đổi, mang đến doanh thu và lợi nhuận theo kế hoạch kinh doanh.

Có thể nói, mô hình kinh doanh giống như kim chỉ nam của doanh nghiệp, dù hoạt động ở lĩnh vực, ngành nghề nào. Trước khi bắt đầu triển khai hoạt động kinh doanh, chủ doanh nghiệp cần nghiên cứu, phân tích để tìm ra được mô hình phù hợp để công ty thực hiện theo. 

Mô hình kinh doanh hoạt động như thế nào? Sự tất yếu của đổi mới mô hình kinh doanh

Định nghĩa về “mô hình kinh doanh” rất khác nhau, nhưng hầu hết mọi người đều đồng ý rằng nó mô tả cách một công ty tạo ra và nắm bắt giá trị. Các tính năng của mô hình xác định đề xuất giá trị cho khách hàng và cơ chế định giá, chỉ ra cách công ty sẽ tự tổ chức và hợp tác với ai để tạo ra giá trị, và chỉ rõ cách công ty sẽ cấu trúc chuỗi cung ứng của mình. Về cơ bản, mô hình kinh doanh là một hệ thống có nhiều tính năng tương tác, thường theo những cách phức tạp, để xác định sự thành công của công ty.

Trong bất kỳ ngành nào, một mô hình kinh doanh thống lĩnh có xu hướng xuất hiện theo thời gian. Khi không có sự bóp méo thị trường, mô hình sẽ phản ánh cách hiệu quả nhất để phân bổ và tổ chức nguồn lực. Hầu hết các nỗ lực giới thiệu một mô hình mới đều thất bại—nhưng đôi khi người ta thành công trong việc lật đổ mô hình thống lĩnh, thường là bằng cách tận dụng một công nghệ mới. Nếu những người mới tham gia sử dụng mô hình để thay thế những người đương nhiệm hoặc nếu các đối thủ cạnh tranh áp dụng nó, thì ngành đã được chuyển đổi.

Mô hình kinh doanh so với Chiến lược so với Chiến thuật

Không có ba khái niệm nào hữu ích với các nhà quản lý hoặc bị hiểu lầm nhiều như chiến lược, mô hình kinh doanh và chiến thuật. Nhiều người sử dụng các thuật ngữ này theo nghĩa đồng nghĩa, điều này có thể dẫn đến việc ra quyết định kém.

Chắc chắn là cả ba đều có mối quan hệ với nhau. Trong khi mô hình kinh doanh đề cập đến logic của công ty—cách thức công ty hoạt động, tạo ra và nắm bắt giá trị cho các bên liên quan trong một thị trường cạnh tranh—thì chiến lược là kế hoạch tạo ra vị thế độc đáo và có giá trị liên quan đến một tập hợp các hoạt động riêng biệt. Định nghĩa đó ngụ ý rằng doanh nghiệp đã đưa ra lựa chọn về cách thức họ muốn cạnh tranh trên thị trường. Hệ thống các lựa chọn và hậu quả là sự phản ánh của chiến lược, nhưng nó không phải là chiến lược; đó là mô hình kinh doanh. Chiến lược đề cập đến kế hoạch dự phòng về việc sử dụng mô hình kinh doanh nào. Từ khóa là dự phòng; các chiến lược chứa các điều khoản chống lại một loạt các tình huống bất trắc (như động thái của đối thủ cạnh tranh hoặc các cú sốc về môi trường), bất kể chúng có diễn ra hay không. Mặc dù mọi tổ chức đều có một mô hình kinh doanh, nhưng không phải mọi tổ chức đều có chiến lược—một kế hoạch hành động cho các tình huống bất trắc có thể phát sinh.

Mô hình kinh doanh tốt nhất là gì? 

Điều tốt nhất phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm những gì bạn đang bán, ở đâu và quan trọng nhất là môi trường cạnh tranh là gì. Một công ty được xây dựng trên mô hình kinh doanh tốt của hầu hết mọi loại hình có thể tạo ra các chu kỳ lành mạnh dẫn đến lợi thế cạnh tranh.

Làm thế nào để xây dựng mô hình kinh doanh?

Có nhiều bước để xây dựng mô hình kinh doanh và không có quy trình thống nhất nào giữa các chuyên gia kinh doanh. Nhìn chung, mô hình kinh doanh phải xác định khách hàng của bạn, hiểu vấn đề bạn đang cố gắng giải quyết, chọn loại mô hình kinh doanh để xác định cách khách hàng sẽ mua sản phẩm của bạn và xác định cách công ty bạn sẽ kiếm tiền. Việc xem xét định kỳ mô hình kinh doanh của bạn cũng rất quan trọng; sau khi bạn đã ra mắt, hãy đánh giá kế hoạch của mình và điều chỉnh đối tượng mục tiêu, dòng sản phẩm hoặc giá cả khi cần thiết.

Taca Business Consulting,