Quy định về thuế tối thiểu toàn cầu tại Việt Nam

Quy định về thuế tối thiểu toàn cầu tại Việt Nam đang đặt các nhà điều hành cấp cao trước một bài toán quản trị phức tạp nhất trong vòng một thập kỷ qua, khi những lợi thế về ưu đãi thuế từng là “thỏi nam châm” thu hút FDI đang dần nhường chỗ cho một kỷ nguyên minh bạch và công bằng tài chính quốc tế.

Bước sang năm 2026, khi các tập đoàn đa quốc gia bắt đầu bước vào giai đoạn thực thi quyết liệt các nghĩa vụ kê khai và nộp thuế bổ sung, chúng ta không còn đứng ở ngưỡng cửa của sự thay đổi nữa, mà thực tế chúng ta đang ở ngay tâm điểm của một cuộc tái cấu trúc dòng vốn toàn cầu.

Với tư cách là những người cầm lái doanh nghiệp, việc thấu hiểu sâu sắc bản chất của Trụ cột 2 không chỉ là câu chuyện tuân thủ pháp luật, mà còn là nghệ thuật định vị lại năng lực cạnh tranh trong một môi trường đầu tư đã thay đổi hoàn toàn luật chơi.

Quy định về thuế tối thiểu toàn cầu tại Việt Nam: Bước ngoặt của chính sách thu hút đầu tư

Sự chuyển dịch này bắt nguồn từ khuôn khổ chống xói mòn cơ sở thuế và chuyển dịch lợi nhuận (BEPS) do OECD khởi xướng, nơi hơn 140 quốc gia đã đồng thuận thiết lập một mức thuế suất thu nhập doanh nghiệp tối thiểu là 15%. Tại Việt Nam, phản ứng chính sách đã diễn ra rất khẩn trương và quyết liệt.

Việc Quốc hội ban hành Nghị quyết 107/2023/QH15 và gần đây nhất là Chính phủ ban hành Nghị định 236/2025/NĐ-CP đã chính thức hóa quyền thu thuế của quốc gia sở tại đối với các đơn vị thành viên của các tập đoàn đa quốc gia (MNEs) có doanh thu hợp nhất từ 750 triệu Euro trở lên.

Nhìn lại lịch sử, Việt Nam từng rất thành công khi dùng các gói ưu đãi thuế suất 5%, 10% hoặc miễn thuế có thời hạn để trải thảm đỏ đón các “đại bàng” công nghệ. Tuy nhiên, quy định về thuế tối thiểu toàn cầu đã vô hiệu hóa những công cụ này một cách gián tiếp. Nếu Việt Nam không thu phần thuế chênh lệch để đạt mức 15%, thì quốc gia nơi đặt trụ sở chính của tập đoàn cũng sẽ thực hiện quyền thu thuế đó theo quy tắc IIR (Quy tắc bao gồm thu nhập).

Chính vì vậy, việc áp dụng Quy tắc Thuế tối thiểu nội địa bổ sung đạt chuẩn (QDMTT) là một bước đi chiến lược để Việt Nam giữ lại quyền đánh thuế, bảo vệ nguồn thu ngân sách và tạo dư địa để tái đầu tư vào các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp theo hình thức mới.

Sự hiện diện của Nghị định 236/2025/NĐ-CP trong năm nay đóng vai trò như một “kim chỉ nam” chi tiết, giúp các CFO và CEO định hình rõ ràng lộ trình kê khai. Không còn là những dự báo mơ hồ, các doanh nghiệp giờ đây phải đối mặt với những con số thực tế về nghĩa vụ thuế bổ sung, buộc họ phải rà soát lại toàn bộ cấu trúc chi phí và lợi nhuận trên từng địa bàn hoạt động. Đây là một thử thách về sự minh bạch, yêu cầu một hệ thống quản trị dữ liệu tài chính đủ mạnh để đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của OECD.

Thách thức thực thi và những điểm chạm rủi ro cho nhà điều hành C-level

Đối với các nhà lãnh đạo tập đoàn, thách thức lớn nhất khi đối diện với quy định về thuế tối thiểu toàn cầu tại Việt Nam không chỉ nằm ở việc phải nộp thêm tiền thuế, mà là sự phức tạp trong quản trị dữ liệu và tính toán mức thuế suất thực tế (ETR). Theo các báo cáo từ Deloitte và McKinsey, việc tính toán ETR theo Trụ cột 2 hoàn toàn khác biệt so với cách tính thuế thu nhập doanh nghiệp thông thường theo quy định nội địa.

Nó đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng giữa công ty mẹ và các công ty con tại Việt Nam để bóc tách các khoản chênh lệch tạm thời, các khoản ưu đãi thuế không đạt chuẩn và các chi phí được trừ theo quy tắc GloBE.

Nỗi đau của các CEO nằm ở việc dòng tiền (cash flow) bị ảnh hưởng trực tiếp. Những dự án đầu tư lớn với kế hoạch tài chính dựa trên mức thuế ưu đãi 5-10% giờ đây phải gánh thêm một khoản chi phí thuế bổ sung đáng kể. Điều này có thể làm thay đổi hoàn toàn các chỉ số NPV (Giá trị hiện tại thuần) hay IRR (Tỷ suất hoàn vốn nội bộ) của dự án.

Nếu không có những kịch bản ứng phó kịp thời, sự thay đổi này có thể dẫn đến những cú sốc tài chính trong ngắn hạn, đặc biệt là đối với các doanh nghiệp đang trong giai đoạn mở rộng đầu tư hoặc tái cấu trúc quy mô lớn.

Hơn nữa, rủi ro về việc bị đánh thuế hai lần vẫn luôn thường trực nếu doanh nghiệp không nắm vững cơ chế khấu trừ và sự tương thích giữa pháp luật Việt Nam với quy định của quốc gia đặt trụ sở chính. Thời hạn nộp tờ khai 15 tháng (hoặc 18 tháng cho năm đầu tiên) nghe có vẻ dài, nhưng với khối lượng dữ liệu khổng lồ cần thu thập từ nhiều thực thể thành viên, áp lực về thời gian thực tế là rất lớn.

Các lãnh đạo cấp cao cần phải tự đặt câu hỏi: Liệu đội ngũ nhân sự nội bộ của chúng ta đã sẵn sàng để xử lý các biểu mẫu kê khai phức tạp theo Nghị định 236/2025/NĐ-CP hay chưa? Hay chúng ta đang đứng trước nguy cơ sai sót dẫn đến những khoản phạt không đáng có và ảnh hưởng đến uy tín của tập đoàn?

Tư duy lại chiến lược ưu đãi: Từ “miễn giảm thuế” sang “hỗ trợ chi phí”

Trước thực trạng quy định về thuế tối thiểu toàn cầu tại Việt Nam đang dần “san phẳng” lợi thế về thuế suất, Chính phủ đã và đang nỗ lực chuyển dịch mô hình ưu đãi để giữ chân nhà đầu tư. Đây là điểm sáng mà các nhà điều hành cần đặc biệt lưu tâm.

Xu hướng toàn cầu hiện nay là chuyển từ ưu đãi dựa trên kết quả (thu nhập) sang ưu đãi dựa trên yếu tố đầu vào (chi phí). Điều này có nghĩa là thay vì giảm thuế trên lợi nhuận, Việt Nam đang xem xét các cơ chế hỗ trợ trực tiếp bằng tiền hoặc khấu trừ thuế cho các hoạt động như Nghiên cứu và Phát triển (R&D), đầu tư vào hạ tầng xanh, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và phát triển chuỗi cung ứng nội địa.

Việc thấu hiểu xu hướng này giúp các tập đoàn đa quốc gia có thể chủ động đề xuất hoặc điều chỉnh danh mục đầu tư để tận dụng các hình thức hỗ trợ mới. Chẳng hạn, một doanh nghiệp sản xuất linh kiện điện tử thay vì chỉ tập trung vào việc tối ưu hóa lợi nhuận để hưởng thuế thấp, có thể đẩy mạnh đầu tư vào các trung tâm R&D tại Việt Nam để nhận được các khoản trợ cấp chính phủ theo quy định mới về khuyến khích đầu tư.

Đây là cách tiếp cận “win-win”, giúp doanh nghiệp giảm bớt gánh nặng từ thuế tối thiểu toàn cầu, đồng thời giúp Việt Nam nâng cao chất lượng dòng vốn FDI và thúc đẩy chuyển giao công nghệ.Cơ hội cũng mở ra cho những doanh nghiệp tiên phong trong việc chuẩn hóa hệ thống quản trị tài chính. Việc tuân thủ quy định về thuế tối thiểu toàn cầu tại Việt Nam buộc doanh nghiệp phải số hóa quy trình kế toán thuế và nâng cao năng lực của bộ máy tài chính.

Những doanh nghiệp vượt qua được giai đoạn quá độ này sẽ sở hữu một hệ thống dữ liệu minh bạch, chuẩn mực, từ đó tạo dựng niềm tin vững chắc với các cổ đông và đối tác quốc tế. Trong thế giới hiện đại, sự minh bạch về thuế chính là một phần quan trọng của báo cáo ESG (Môi trường, Xã hội và Quản trị), một tiêu chí không thể thiếu để thu hút các quỹ đầu tư bền vững.

Dịch vụ tư vấn thuế tối thiểu toàn cầu tại Taca: Người đồng hành chiến lược của C-level

Trong bối cảnh quy định về thuế tối thiểu toàn cầu tại Việt Nam đầy biến động và phức tạp, vai trò của một đơn vị tư vấn không chỉ dừng lại ở việc làm báo cáo, mà phải là một đối tác chiến lược có khả năng đọc vị rủi ro và kiến tạo giải pháp.

Tại Taca, chúng tôi thấu hiểu những lo âu của các CEO và CFO khi đứng trước các quy định mới của Nghị định 236/2025/NĐ-CP. Chúng tôi không chỉ cung cấp các dịch vụ kỹ thuật thuần túy mà còn mang đến cái nhìn toàn cảnh về tác động của thuế đến chiến lược kinh doanh dài hạn của doanh nghiệp.

Đội ngũ chuyên gia của Taca, với kinh nghiệm dày dặn trong việc làm việc với các tập đoàn đa quốc gia và am hiểu sâu sắc thực tiễn quản lý thuế tại địa phương, sẽ giúp doanh nghiệp:

• Rà soát và đánh giá tác động: Xác định chính xác các thực thể thuộc diện áp dụng và tính toán mức thuế bổ sung dự kiến, từ đó giúp doanh nghiệp chủ động trong kế hoạch tài chính.

• Xây dựng quy trình thu thập dữ liệu: Thiết lập hệ thống kết nối thông tin giữa công ty con tại Việt Nam và tập đoàn mẹ, đảm bảo dữ liệu tính toán ETR chính xác và nhất quán theo chuẩn GloBE.

• Tối ưu hóa chiến lược ưu đãi đầu tư: Tư vấn chuyển đổi và tận dụng các chính sách hỗ trợ đầu tư mới của Chính phủ Việt Nam để bù đắp phần thuế bổ sung phải nộp.

• Hỗ trợ tuân thủ và kê khai: Đảm bảo mọi tờ khai thuế bổ sung theo Nghị quyết 107 và Nghị định 236 được lập đúng hạn, chính xác, giảm thiểu tối đa rủi ro thanh tra thuế.

Chúng tôi tin rằng, mỗi sự thay đổi về chính sách đều ẩn chứa những cơ hội cho những ai có sự chuẩn bị kỹ lưỡng. Quy định về thuế tối thiểu toàn cầu tại Việt Nam có thể là một thách thức lớn, nhưng với sự dẫn dắt của những chuyên gia tận tâm và am hiểu, doanh nghiệp hoàn toàn có thể biến nó thành bệ phóng để nâng tầm quản trị và khẳng định vị thế của mình trên bản đồ đầu tư quốc tế. Taca cam kết đồng hành cùng quý doanh nghiệp trong hành trình chinh phục những đỉnh cao mới, nơi sự minh bạch và bền vững được đặt lên hàng đầu.